Uhulumeni weNdawo uneqhaza eliphakeme ezinhlelweni zentuthuko lapha eNingizimu Afrika. Uhlelo lwezinguquko zokusungula omasipala abangabandlululi nabaphokophelele intuthuko wumnyakazo oqavile ekusizeni ohulumeni bendawo bafake igalelo elifanele entuthukweni.
Ukwethula uhlaka olucacile lwenqubomgomo ekhuthazayo ngokwethula Umthethosivivinywa woHulumeni beNdawo.
Ukwethula uhlaka olusha lomthetho wohulumeni bendawo ngokuphakamisa Umthetho weziNhlaka zoMasipala kanye noMthetho weziNhlelo zoMasipala.
Ngemuva kokhetho lohulumeni bendawo olwabanjwa ngomhlaka 5 Disemba 2000, isigaba soguquko sesiphelile kanti uhlelo lohulumeni bendawo selungaqala ukusebenzela esizeni esiqinile.
Uhlelo lwentuthuko edidiyele (IDP) ngelinye lamathuluzi kahulumeni wendawo okubhekana neqhaza lokuletha intuthuko. Ngale kweqhaza lokuhlela olwenziwe phambilini, uhlelo lwentuthuko edidiyele selubonakala njengomsebenzi wokusingatha omasipala nanjengengxenye yeqhinga lezinhlelo ezididiyele nokwethula imisebenzi emphakathini. Uhlelo lwe-IDP luqonde ukufinyelela ezinqumeni ngezinto ezifana nesabelo-zimali zomasipala, ukusingathwa komhlaba, ukuqhakambisa intuthuko yomnotho ezindaweni nokuguqula izikhungo ngendlela yokubonisana, ehlelekile neqonde phambili. Izinhlelo zeNtuthuko eDidiyele ngeke isize kuphela impatho yomasipala kodwa kufanele ihlahle indlela yemisebenzi yezikhungo noma imikhakha esondelene nohulumeni, izikhungo ezingaxhumene nohulumeni, abasiza abezimboni, kanjalo nemboni ezimele ezindaweni zomasipala.
Esikhathini esidlule, omasipala besikhashana base bevele bemdibi munye ekulungiseni izinhlelo zama-IDP. Lokhu kwenziwa ngaphansi kwezimo ezinzima. Ngalesi sikhathi lwalungekho uhlaka lomthetho. Omasipala bezindawo abaningi (ikakhulu iMikhandlu yesiKhashana) babengenazo izinsiza namandla okusingatha umsebenzi wenqubo yokuhlela. Ngesikhathi esifanayo, ayengekho amaqhinga okuhlela asevivinyiwe ngalesimo ngokunjalo nezinhlelo ezinqala nezihloliwe zokuqeqesha. Ngaphandle kwazo zonke lezi zinqinamba, bonke abantu ababambe iqhaza kulendima bahlomule kakhulu ngolwazi abaluzuzile. Kunomaziphathe abambalwa asebehlabele phambili kakhulu ekusunguleni izinhlelo ezisiza ekusingatheni imisebenzi nezinhlelo esezisebenza.
Amabhukwana eziNkomba ze-IDP, nasungulwe yithimba elehlukile leDPLG ngokwesekwa yiGTZ, luhlongoza inqubo ehloliwe yokuhlela nokusingatha umsebenzi ngendlela elula ukusetshenziswa.
Kunohlelo lokuqeqesha ezingeni likazwelonke kubaphathi bomasipala, kubasebenzi abangochwepheshe, emakhanseleni nakochwepheshe bokuhlela. Lolu qeqesho lubandakanya bonke abavela komasipala.
Uhlelo lukazwelonke lokweseka izinhlelo komasipala bezindawo (PIMSS) luyasungulwa kanti luzogxila kakhulu ezikhungweni zomaziphathe.
Isibalo esikhulu somasipala, SALGA, iminyango yezifundazwe kohulumeni bendawo neminyango eminingi yezimboni zikahulumeni ezweni zibe yingxenye yalolu hlelo nokuholele kuleli Qoqo lamaBhukwana amasha e-IDP. Nginethemba elikhulu lokuthi leli qoqo lamabhukwana ashicilelwe liyoba wumhlahlandlela owusizo nomthombo wolwazi oluyonika ugqozi kinina nonke eninegalelo ohlelweni lwe-IDP nasemizamweni yenu yokwenza I-IDP isikhali sokubhekana nezidingo zenhlalonhle nomnotho emiphakathini yethu ngendlela ehlonze ikusasa eliqhakazile.
Kunokuvumelana mayelana nesidingo semihlahlandlela ecacile, eqondile nesebenziseka kalula nesidingo seqhinga lokuhlela elihlinzekela isikhala sempikiswano ngezindaba ezibalulekile, kungacatshangwa nje kuphela ongoti bokuhlela bokucubungula imibhalo nomsebenzi wasehovisi. Inselelo yeqhinga elilula ayilula neze.
Uhlelo lokubonisana oludinga iqhaza elibonakalayo ezinhlakeni ezehlukene zomphakathi ngokwehlukana kwezigaba zohlaziyo nalapho kuthathwa khona izinqumo. Ukubandakanya wonke umuntu kusho ithuba lokubamba iqhaza kulezo zindaba neziwombe ngesikhathi esifanele ebhodini, ngokunjalo akulula ukuqhuba lomsebenzi.
Inqubo enqala yeqhinga nedinga umqondo ohluzile, ukuhlaziya okuhlelekile ukuze kutholakale izisombululo ezifanele, ukubhekela izinsiza ezikhona nokucabanga imigomo nemihlahlandlela ebekiwe. Lokhu kungaphezulu kokudweba uhlu lwezinto eziklele phambili nokuziguqulela eziphakamisweni zesabelomali.
Inqubo edidiyele nedinga umcabango nokubuka izinto ngeso elibanzi nelisabalela kweminye imingcele yemboni.
Uhlelo oludidiyele lokuqhuba ngempela umsebenzi nefuna ukuchaza okuqondile izindleko, isikhathi, inani, izibophezelo, indawo, iqophelo lomsebenzi nendawo okuyodiliviwa kuyo umsebenzi. Lokhu kwedlulela ohlwini lwamagama emisebenzi eyokwenziwa.
Inselelo yeqhinga lokuhlela I-IDP wukuhlanganisa lezidingo ezintathu ngenhloso yokufinyelela ohlelweni lokuthatha izinqumo ngendlela yokubonisana, ukucabanga ngendlela ejulile ngeqhinga nehambisa phambili impumelelo ngempela yomsebenzi lapho usuqaliwe.
Ihlanganisa inqubo eqhakambisa isigameko lapho kuhlelwa I-IDP, akuqhakambiswa isikhali noma iqhinga. Ukucabanga uhlelo njengochungechunge lwezigameko kulula kunokucabanga uchungechunge lwezikhali zokuhlela. Ngakolunye uhlangothi, likhuthaza inqubo yokubonisana nokucabangela phambili ngezinto ezikleliswe phambili.
Lehlukanisa ngokucacile phakathi kweNqubo evamile ye-IDP (Umhlahlandlela III) esebenza kuzo zonke izinhlobo zomasipala namacebo aqondile okuhlela kanye nezikhali (Umhlahlandlela IV) nengase yehluke kakhulu kumasipala ngamunye.
Lihlose ukusebenzisa ulimi olulula ngokugwema amagama amakhulu nanzima asetshenziswa ngabahleli.
Izigameko zokuhlela zivame ukuba yimihlangano noma yizifundo zesakhiwo senhlangano esilawula inqubo ye-IDP (Isigungu sabaMmeli boMphakathi, Ikomidi lokweNgamela I-IDP, Ithimba leMisebenzi) kanti kwezinye iziwombe kungaba yimisebenzi eyenziwa ngabathile (njengabaqoqa ulwazi, ucwaningo, njalonjalo). Isigameko ngasinye kumele sibe nomphumela othile. Lowo mphumela ungaba wuhlobo oluthile lolwazi noma isinqumo. Eminye imiphumela incike ezidingweni zomthetho, ethile iyimithelela yomqondo ovamile nesiza ekulandeleni inqubo enesiphetho. Esigamekweni ngasinye sokuhlela kwenziwa izincomo ngohlobo lwenhlangano nabantu okumele babambe iqhaza ngenhloso yokuqiniseka ukuthi uhlelo lubandakanya wonke umuntu ofanele futhi kuboniswene.
Indlela yokuhlela ayisho lutho kakhulu ngezikhali eziqondile zokuhlela nokufanele zisetshenziswe esigamekweni ngasinye. Lezi zikhali zehluka komasipala ngabanye.
Imikhandlu yomasipala ingasebenzisa amasu okuhlela ajulile anobuhlakani bamakhompuyutha. Omasipala abasesigabeni B bangaqhuba inqubo yokuhlela efanayo kodwa basebenzise indlela esobala. Omasipala abasezingeni eliphezulu bangasebenzisa amasu athuthukile okuhlaziya ulwazi nemininingwane, (isibonelo, izinhlelo zokuhlaziya imibiko nolwazi lwendawo), abanye bangethembela ekuqageleni nenqubo yokubuyekeza ngokushesha. Umphumela walokhu wukuthi indlela ye-IDP encike ezigamekweni njengoba yethulwe ebhukwini isebenza kuzo zonke izigaba nezinhlobo zomasipala. Bonke kufanele baphendule imibuzo efanayo ngokwedlula ohlelweni olufanayo lokubonisana nomgudu wokuthatha izinqumo ngokuxoxisana.
Amasu okuhlela kuphela ayokwehluka. Ukugwema ukudida iNdlela ye-IDP namasu athile aqondile nezikhali ezifanele, kungabunjwa amasu nezikhali zezinhlobo ezehlukene zomasipala kwelinye ibhuku (Umhlahlandlela IV: "Ibhokisi lezikhali").
Ukuhlinzekela izindlela ezimbili zamasu namaqhinga okuhlela kanjalo nokwenza izinguquko ngokwehluka kwezingqikithi emkhandlwini ngamunye.
Indlela ye-IDP igxile emgomweni wokusebenzisana, ukumelwa nokubamba iqhaza ngamalunga omphakathi, izakhamuzi nabathile abanentshisekelo ngaphakathi kumasipala, kanjalo nabamele ezinye izinhlaka zikahulumeni, ochwepheshe bemboni nabantu abanezinsiza.
a ukubamba iqhaza okuhlelwe yizinhlangano nabaqokwe njengabammeli isibonelo ngabamele amathimba nemiphakathi eyayicindezelwe noma engahlelekile, b ukuveza imigomo namathuba okubamba iqhaza, ngale kokukhuthaza nokuhlela isimo sokubamba iqhaza kohulumeni bomasipala.
Ngamanye amazwi, izakhamuzi namalunga omphakathi abavamile ukulindelwa ukufaka isandla ngokubamba imihlangano, ikakhulu endaweni kamasipala onabantu abalinganiselwa ku 100 000. Lenqubo ithathelwa ohlelweni lweqhaza elimiswe yinhlangano nalapho Isigungu samaMmeli boMphakathi kuyisona esimiselwe umsebenzi wokuxhumana nomphakathi ngaphambi kokudingida izindaba eSigungwini sabaMmeli boMphakathi.
Ukubonisana nokubamba iqhaza kumele kwenzeke kuzo zonke izigaba, hhayi nje kuphela ngesikhathi sokuhlola nokuqhakambisa izidingo noma izinkinga esiGabeni sokuHlaziya.
Esigabeni 5, kuvezelwa imiphakathi nabathintekayo ithuba lokuveza imibono ngohlaka lwe-IDP.
Lendlela yeqhaza elimiselwe inhlangano, igalelo elihlelekile nokubonisana ilindelwe ukwenza ngcono amathuba okubamba iqhaza elifanele ngaphandle kokuchitha amandla nezindleko zokubiza imihlangano yomphakathi kuhulumeni kamasipala.
Iqhinga elibhekele ikusasa alipheleli esiGabeni sokuHlela kodwa lenqubo yokuhlela ichaza ukusebenzisa izinsiza ezentulekayo ngokucabangela izimo nemihlahlandlela yenqubomgomo.
Ukuqagula nokuhlaziya amanye amaqhinga nezindlela ezingasetshenziswa (ukucabanga ngokujula ngezindlela ezahlukene zokuxazulula izinkinga).
Ukudweba Uhlelo olubhekele ikusasa akunzima kakhulu. Ezimpilweni zangasese, wonke umuntu wejwayele ukuklelisa izinto ezihamba phambili, ukubheka imbangela yezinkinga, ukucabangela izinsiza ezikhona (okwentulekayo) ngokucophelela nokufuna indlela efanele yokuzixazulula. Kuvamile nokho ukuba lapho kuxazululwa izinkinga esimweni senhlangano sisebenzise budlabha izinsiza noma kusetshenziswe indlela ethathelayo nebiza kakhulu.
Inselelo yamalungiselelo ohlelo lweQhinga elibheke phambili akusilo nje iqhinga kuphela kodwa ngelenhlangano kanti ngesinye isikhathi lilawulwa ngezombusazwe. Ukubeka phambili, ukuqonda okufunwayo nokuzikhethela kudinga inkulumo-mpikiswano ngokusabalalisa nokwaba izinsiza eziyingcosana phakathi kweminyango, amathimba abantu uma ekhona.
Lenkulumo-mpikiswano ivame ukuba nengxabano. Inselelo yentuthuko kohulumeni bendawo wukubhekana nokuxazulula ingxabano ngokulandela imigomo yezinkombandlela, ukufuna izindlela eziphusile zokwenelisa izidingo eziningi ngemali ekhona. Impumelelo yalokhu wukuthola isixazululo esifanayo noma ukuxoxisana ngendlela eyakhayo ukuze kube nokuvumelana.
I-IDP ayiwona umsuka wenselelo kodwa izama ukwakha isigcawu esifanele nendlela ehlelekile yokudingida inselelo ekhona. INdlela ye-IDP iqhakambisa iqhinga lokuhlela kanti iyisibani senqubo yokuxazulula ingxabano. Ngeqhaza layo I-IDP ekuletheni uhlaka oluhlelekile lokuxazulala izinkinga nenqubo yokuthatha izinqumo ngendlela esobala, isiza ekutholeni izisombululo ezemukelekayo ngesikhathi esinqunyiwe, bese kuxazululeke izinkinga eziningi ezibambezela inqubekelaphambili.
Ngaphezulu kwenqubo nendlela ehlelekile ehlongozwa kuleli qoqo lamabhukwana, kuyodingeka abagqugquzeli abanekhono ukuba bashayele uhlelo lokubonisana nokwenza izinqumo ngokubambisana. Okunye okubalulekile wukuthi izisombululo ezifanele zingafuna izingxoxo ezibanzi nezibandakanya abantu abavela ngaphandle kanye nakwezinye izinhlaka zikahulumeni. Ngenxa yalesi sizathu, izinga lesiFunda liphakanyiswa ukuba yinkundla ebucayi yenqubo yokuthatha izinqumo eziklama ikusasa. Lenkundla ilungele ukuhlanganisa abantu, izimboni nesihloko nendawo yokuhlanganisa ulwazi lwendawo nolochwepheshe.
Izinhlelo zentuthuko edidiyele zinhle, kuphela uma ziwusizo ekuphathweni komasipala nokwenza ngcono izinhlelo zokwethula imisebenzi nentuthuko. Ukuhlela kumele kube yingxenye yokuphatha umasipala ngokuthatha izinqumo ngendlela eziguqulela ezenzweni. Lolu lwazi ngezinqumo ze-IDP luchaza imibandela ethile mayelana nohlobo kanye neqophelo lenqubo yokuhlela.
a Iziphakamiso zemisebenzi kufanele zibe nesisekelo futhi ziqonde maqondana nomphumela ohlosiwe, iqophelo lomsebenzi, isikhathi, indawo, izindleko nabayoqhuba umsebenzi.
e Kufanele kube nokuvumelana okwenele phakathi kwabantu abawusebenzisayo, amathimba athintekayo nabanye abathintekayo ngemisebenzi ehlelwayo ukuze kugwenywe ukubambezeleka okungadingekile nengxabano. Lokhu kusho ukuthi amathimba athintekayo kumele abe mdibi munye lapho kuhlelwa noma kudwetshwa inqubo.
Umphumela obhekiwe wukuba I-IDP ingagcini ngokwethula uhlaka lweqhinga lekusasa elivamile nelingacacile ngokuhlelwa kwemisebenzi kodwa makube nomthelela wesikhali esiwusizo ekuphatheni nasekuhleleni isabelo sezimali. Umsebenzi wangempela wokuhlela akufanele wenziwe ngemuva kokuphothulwa kwe-IDP, kufanele ube yingxenye yenqubo ye-IDP (kungenzeka eminye imininingwane yobuchwepheshe ingabi yingxenye ye-IDP).
Imisebenzi ethile ingadinga kwenziwe ucwaningo olunzulu lokubheka ukuthi leyomisebenzi iyophumelela noma idingekile yini. Lombandela ungaholela ekubambezelekeni komsebenzi noma kwenziwe esikhathini esilandelayo. Eziwombeni ezifuze lezi, izindleko, isabelo sezimali kumele kwenziwe ngokucophelela nangobuchwepheshe.
IDP nokuHlela iMboni i-IDP yinqubo egamanxe nezimboni kodwa igxile kakhulu enqubeni yokuhlela nokungenzeka ukuba ibandakanye imboni ngayinye. Kungenzeka yenabele ezinhlelweni zokuhlelwa kwemboni, kuye ngokukleliswa kwezidingo zendawo.
Izikhungo zemboni ngaphakathi kumasipala kanjalo nalezo zezinye izinhlaka zikahulumeni zinemibandela yazo yokuhlela kanti eminye ichazwa wumthetho. Inqubo ye-IDP njengoba yethulwe kuleli qoqo lamabhukwana ilumbaniswe nemibandela yokuhlelwa kwemboni ngendlela yokuba yingxenye yenqubo ye-IDP.
Ngenxa yalokhu, imibandela yohlelo lwemboni iyofezwa yinqubo ye-IDP njengoba ihlongozwe kuleli qoqo lamabhukwana lapho imibandela yokuhlela iphathelene nezindaba ezigamanxile (isibonelo, izindaba zokuhlelwa kwenhlalo nezemvelo) nalapho imboni ibhekene nezidingo-nqangi neziwumphumela wenqubo ye-IDP. Imibandela yezinhlelo zemboni nengaphathelene nezinto ezikleliswe phambili kuyomele ibhekelwe ngokwehlukile kwinqubo ye-IDP. Kuyoba nesidingo sokubandakanya zonke izikhungo zemboni kwinqubo yokuhlela I-IDP, ukufakwa kwezimali nokuqhutshwa kwemisebenzi esiqaliwe.
Inqubo ye-IDP: Imboni ihlobene kakhulu nezinto ezikleliswe phambili nezivunjululwe ngenqubo yohlaziyo lwe-IDP. Zincane izingxenye zemibandela yokuhlelwa kwemboni ezingahambisana ngokugcwele nezinto eziphawulwe wuhlelo lwe-IDP nokuyofanela zisetshenzizwa ngenye inqubo.
Inqubo ye-IDP: Kunengxenye ehlobene nezidingo-nqangi nesuselwe kwi-IDP. Isibonelo, izinto zokuthutha abantu zingaba semqoka kodwa kwenzeke ukuthi ukulungiswa komgwaqo kungabaluleki. Umnyango wemboni uyodweba izinhlelo zezithuthi zomphakathi njengengxenye yenqubo ye-IDP kanti amalungiselelo emigwaqo ayoqhutshwa ngezinye izinhlaka ezingahlobene nenqubo ye-IDP.
Inqubo ye-IDP: Ukugamanxa phakathi kwemibandela yohlelo lwemboni nezidingo-nqangi yinto encane. Esiwombeni lapho kwenzeka khona, abasebenzi bemboni bayocelwa ukufaka isandla ngezinto eziqondile neziphawulwe kwinqumo ye-IDP.
Indlela ye-IDP encikene nezigameko nengaxubi amasu okuhlela ilindelwe ukwenza ngcono, ibeke obala inqubo ejulile yokubonisana, ukwakha iqhinga elibhekele ikusasa nenqubo eqhakambisa impumelelo yomsebenzi osuqaliwe. Umuntu akufanele aze abe wuchwepheshe wokuhlela ukuze aqonde indlela nokuhlela inqubo ye-IDP ngendlela efanele. Okuphawulekayo wukuthi uchwepheshe noma umgqugquzeli angasetshenziswa ngezigaba ezithile zomsebenzi lapho engasiza khona ngokuqagula nokuveza amasu okuhlela nezikhali ezifanele.
a Ehlukanisa ulwazi ngeminyombo nokubeka ulwazi ngamaqoqwana abhekiswe emathimbeni athile abantu, isibonelo, imihlahlandlela eyisithupha ezimele b) Ukwethula ngendlela enomfaniswano iqhinga lokuhlela (ikakhulu uMhlahlandlela III ehlukanisa indlela "yemiSebenzi yokuHlela" nechazwe ngendlela efanayo neyenza kube lula ukuthola ulwazi oludingekayo.
Ikunika iseluleko esinqala ngenhloso, okuqukethwe nemibandela yenhlangano nge-IDP nengaphezulu kwemibandela emincane ebekwe eMthethweni weziNhlelo zikaMasipala.
Inqubo enconyelwa ukukufundisa ngayo yonke inqubo.
Ikhombindlela ngomgudu wokuncikisa eminye imigomo ejwayelekile noma eqondene nemboni neye-IDP.
Kungani kwenziwa isibonelo, incazelo yenhloso yomsebenzi wokuhlela?
Yini okufanele ibe khona ngenxa yomsebenzi wokuhlela?
Kufanele umgomo, inqubo ibe njani ukuze kufinyelelwe emphumeleni olindelwe?
Ngubani okufanele asingathe umsebenzi noma abambe iqhaza?
Kuyothatha isikhathi esingakanani?
Umhlahlandlela III awulona ibhukwana okumele lifundwe kusukela ekhasini lokuqala kuyoshaya ekugcineni ukuze kutholwe isithombe esibanzi nesiphuthumayo (lomsebenzi wenziwe yiNcazelojikelele ngaphansi kwesihloko "Ukushazisa I-IDP"). Lomhlahlandlela wumbhalo okumele usetshenziswe ngesikhathi senqubo yohlelo, kuye ngesidingo esivelile okuchaza ukuthi ubheka izimpendulo eqondene nombuzo oqhamukayo. Umhlahlandlela III umiselwe ukunika ulwazi oluqondile ngokushesha kulabo ababambe iqhaza enqubeni yohlelo ngaphandle kokucubungula kabanzi umsebenzi we-IDP.
Indlela ye-IDP ibunjwe "yiMisebenzi Yokuhlela" esebenza koMasipala beNdawo nabeziFunda. Lemisebenzi Yokuhlela kumele ingadidaniswa nezinyathelo zokuhlela. Nakuba kuneMisebenzi Yokuhlela eyizigameko zokuhlela okumele yenziwe ngokulandelana okuthile, eminye incikene nezindlela namasu okubhekela izinto ezithile nemibandela yokuhlela ngesikhathi sezigameko ezithile zokuhlela (isibonelo, indlela yokubhekana nesimo sezendalo, ukuhlelwa kwendawo noma ezomnotho lapho kubunjwa amaqhinga abhekele ikusasa). Ngamanye amazwi, Imisebenzi Yokuhlela ingaba yizinyathelo noma izigameko okumele zihlelwe (isibonelo yizifundo ezihleliwe, ukuqoqa ulwazi) noma ingasho indlela yokucabanga izinto ezithile ngesinyathelo noma isigameko esenzekayo.
c Imisebenzi Yokuhlela eyenabela ezintweni okumele zicatshangwe ngenqubo.
Lokhu kuyosiza osebenzisa Umhlahlandlela ekumnikeni isithombe esibanzi ngenqubo nangohlobo lweMisebenzi Yokuhlela.
Elwazini oluqondile nokuqondisisa izici ezinomthelela entuthukweni yomasipala.
Ukuhlaziya okujulile okuphathelene nezinto eziphawuliwe izinguquko, imithelela, izinsiza, njalonjalo.
Ulwazi ngezinsiza ezikhona nalezo ezingatholakala (kuhlangene nohlaka oluhlongozwayo lwezimali).
INHLOSO: Ukuqinisekisa ukuthi kuyoba nenkulumo-mpikiswano egamanxe kwezinye izimboni mayelana nezindlela namasu afanele okubhekana nezidingo-nqangi, ngokulandela umhlahlandlela wenqubo-mgomo, imigomo, izinsiza ezikhona, ukuxhumana, imibandela yokuncintisana nombono owodwa. Inkulumo-mpikiswano yokuhlahla indlela ngeqhinga elibhekele ikusasa iyosiza ekugwemeni indlela evamile yokunqamulela lapho kuvele kubhekwe imisebenzi evame embonini, kukhohlwe yimisebenzi eqhakambiswe njengezidingo zomphakathi. Iyosiza futhi ekutholeni izisombululo eziqotho, ezintsha nezonga imali ngemuva kokucabanga imigudu eyahlukene yezixazululo. Lesi yisigaba sokukhetha.
Ukudingida izindaba ezigamanxele kweminye imingcele nokulumbanisa izinto ezithinta izinhlaka ezehlukene zikahulumeni kanye nalemboni.
INHLOSO: Ukuqinisekisa amaxhama ahlelekile okuhlela nokwethula imisebenzi ngokuveza ithuba lokudweba inqubo egcwele neqinile yokuhlela imisebenzi lapho amathimba emisebenzi, ochwepheshe nababambe iqhaza beyofaka khona igalelo ngeziphakamiso ezinezibalo, iqophelo lomsebenzi, indawo yezakhiwo, isikhathi nesilinganiso sezindleko. Lesi sigaba siyonika ongoti balemboni umsebenzi ofanele kwinqubo yokuhlela nokuyinto eholela ezinhlakeni ezifanele zokuxhumana nokulawula inqubo ngempumelelo.
INQUBO: Amathimba Emisebenzi axuba abasebenzi abavela ezikhungweni ezibhekele ukuqhutshwa kwemisebeni esiqaliwe (iminyango, izikhungo zezimboni ezizimele) nochwepheshe bemboni abanesibophezelo somsebenzi wokuhlaziya iziphakamiso ngokubonisana nongoti bezifundazwe/izikhungo zikazwelonke, imiphakathi noma abathintwa wumsebenzi.
Izinga lencazelo nokuqonda kwemiphumela liyoshiyana ngoba eminye imisebenzi idinga uphenyo lwesiqiniseko sempumelelo nesidingo salowo msebenzi nokungenzeka singasingatheki ngesikhathi sokuhlelwa kwe-IDP. Kuyokwenziwa isilinganiso semiphumela esithathelwa ezinqumeni zesikhashana ngesakhiwo somsebenzi.
UKUPHAWULA: Nakuba inqubo ye-IDP igxile kakhulu kulezo zinto ezikleliswe phambili, miningi imisebenzi yeminyango evamile futhi ebalulekile kodwa engakleliswa phambili (isibonelo, ukugcina isimo sezinto, njengomgwaqo). Lezi zinto kufanele zicatshangwe esigabeni 3, zibuyekezwe ngokulandela imibandela yezimali lapho sekukleliswa izidingo, izinhlelo nemisebenzi encikile.
INHLOSO: Ukunika isiqiniseko sokuthi imiphumela yokuhlela imisebenzi iyoxilongwa ukuthi iyahambisana nombono, izinhloso, amaqhinga nezinsiza nokuthi isebenza ngokudidiyela. Inqubo yokudidiyela iyoholela ohlakeni olubumbene lokuhlelwa kwezindawo, izimali nesakhiwo enhlanganweni nesiqalo esihle ekuqhubeni umsebenzi ngemfanelo.
Ukuqoqela ndawonye iziphakamiso ezenziwe.
Izinhlelo zokweNgamela iNhlekelele.
INHLOSO: Ukuqinisekisa ukuthi ngaphambi kokwemukelwa wuMkhandlu kaMasipala, bonke abathintekayo namathimba anentshisekelo kuhlangene nezinye izinhlaka zikahulumeni zinikiwe ithuba lokubeka imibono ngohlaka lwepulani nokuyokwenza lwemukeleka, lwesekelwe futhi lube sobala.
Ukudidiyela ezingeni leziFunda.
Ukwemukelwa okugcwele ngumasipala.
Umbhalo we-IDP owesekelwa ngumasipala, yizakhamuzi zikamasipala, wumkhandlu wendawo nazo zonke izikhungo ezifanele nezibambe iqhaza ekuphathweni kwezinhlelo nemisebenzi endaweni kamasipala neliphasiswe wuMkhandlu kaMasipala.
Kunezikhathi eziningi lapho kuba nokudideka ngokwehlukaniswa kwemisebenzi phakathi koMasipala beziNdawo nabeziFunda (TLC, TRC) kwinqubo ye-IDP. Zingakwazi yini izifunda ukuhlabela phambili nohlelo zisungule uhlelo oluwuhlaka njengesizinda sokuqalisa uhlelo ezingeni lesifunda Noma izinga lesifunda lingahamba phambili lishiyele iziFunda ukukhiqiza uhlelo oludidiyele noluhlangene olususelwe ohlelweni lwendawo?
Inqubo yokuklama imingcele iholele oguqukweni lokusabalalisa imisebenzi nobudlelwane phakathi koMasipala beziFunda nabeNdawo. Esikhathini esidlule, imisebenzi yomabili amazinga yayingaxhumene kakhulu. IziFunda zazilindwe ukubhekela lezondawo ezingabhekelwe ngoMasipala beNdawo. Ngaphandle kwalokhu, babenza izinhlelo zezifunda kanjalo nokuqaphela inqubekela-phambili yazo. Manje omasipala sebezobambisana. Ukubambisana nokusizana ezindaweni ezingaphakathi komngcele owodwa kuyasiza kunokusebenza ngokwehlukana.
Lesi simo sinomthelela enqubeni ye-IDP. Ngokulandisa koMthetho weSakhiwo sikaMasipala noMthetho weziNhlaka zikaMasipala, zombili izinhlaka zohulumeni bendawo kumele zenabe ngama-IDP njengengxenye ebucayi nesikhali sokwengamela nokwethula izidingo zomphakathi. Ngenhloso yokugwema ukuphindeka komsebenzi, inqubo yombili yokuhlela mayilumbaniswe.
Ukuhlaziya nokuqhakambisa izidingo nezinkinga eziphambili. Uhlaziyo malwenziwe ngokulandela inqubo yokubambisana ebandakanya umphakathi nabantu abathintekayo. Ulwazi ngamagebe okwethula umsebenzi nezidingo ezingavela esikhathini esizayo kumele lucatshangwe. Ngakho, lokhu kumele kwenziwe wuMasipala weNdawo nosondelene nezakhamuzi.
Omasipala beNdawo nabesiFunda badinga eyabo inqubo yokuhlela nemibhalo yabo yokuhlela uma behlose I-IDP eyofaka negalelo ezinguqukweni zenhlangano noma befuna isimo esiyohlomulisa ngolwazi isabelo sezimali nohlelo lwebhizinisi kumasipala. Uhlelo lwezinga lesifunda esisodwa ngaphakathi kwesifunda alenele ukwenza I-IDP isikhali esinomfutho kuhulumeni wentuthuko yendawo.
Kunenqubo yamaqhinga okubhekela ikusasa nawokuthatha izinqumo afanayo kubo bonke omasipala nadinga ukugqugquzelwa okusezingeni eliphezulu nekhono lochwepheshe kanjalo nokubandakanya ongoti bemboni abavela ezingeni lezifundazwe. Ngakho, ukwenaba ngamaqhinga ekusasa kungenziwa kangcono ngokuhlanganyela ngoMasipala beNdawo beneziFunda kanye nabasebenzi bezifundazwe ezingeni lesiFunda.
Ukuhlanganyela okuhle phakathi komasipala abangomakhelwane naphakathi kwamazinga endawo nezifunda.
Esigabeni 1, isigaba sokuhlaziya, ukuhlola nokuqagula izinto okuyobanjiswana ngazo, ingqikithi yenqubo yohlelo iyogxila ezingeni lendawo, kanti iMikhandlu yeziFunda ingahlola izimo ezithinta isifunda sonke.
Esigabeni 2, isigaba sokusungula amaqhinga siyogxila ezingeni lesiFunda nakuba zingaba khona izinto ezithile ezifuna ukudingidwa ngomacebo endawo. Omasipala beNdawo kumele bamenywe ukuhambela izifundo zamaqhinga ezintweni ngazinye ezikleliswe phambili lapho kuyobhungwa khona ngokuhlanganyela ngamacebo ezixazululo. Ochwepheshe beziFundazwe noZwelonke bangamenywa kanjalo nabantu abanosizo emiphakathini ukuzothamela lenqubo neyogqugquzelwa ngabasebenzi bezikhungo zamaPIMSS ezingeni lesiFunda. Lenkundla yilapho abantu nezindawo behlangana khona ukuxoxisana ngezihloko ezehlukene.
Esigabeni 3, isigaba sokuhlela imisebenzi, umasipala ngamunye kufanele uzilungiselele, ukuguqula amaqhinga ahambisane ngokuqinile nemisebenzi eyokwenziwa endaweni nawusizo ekudwebeni isabelo sezimali nohlelo lwebhizinisi.
Inqubo esiphawulwe ngenhla iyosebenza naseSigabeni 4 (ukudidiyela) lapho omasipala bendawo nesifunda beyohlola bahlanganise khona iziphakamiso zemisebenzi ngenhloso yokufinyelela emaqhingeni nasezinhlelweni ezididiyele njengesizinda sezinhlelo zokuphatha.
Isigaba 5 (ukwemukelwa), izifunda kuyomele zibe negalelo eliphezulu lokuxhumanisa izinhlelo nokusebenzisana, emazingeni onke, phezulu naphansi.
Ukuhlela okwenziwa ezingeni leNdawo naseziFundeni kuyokwenziwa ngokwehlukana kodwa kube nokwazisana.
noma amabhizinisi angochwepheshe. Imibandela incike ezinhlobeni ezehlukene zamakhono, ngakho kunzima ukuthi uchwepheshe oyedwa angaba nawo wonke amakhono. Inani lencike ebukhulwini bomasipala nohlobo lodaba.
Uhlobo lokuqukethwe wumbhalo we-IDP luvame ukulawulwa ngokuthanda komasipala ngamunye (ngaphandle kwaleyo mibandela ebekwe wuMthetho weziNhlaka zikaMasipala). Ngakho, uhla lokuqukethwe akumele luphoqelelwe.
Uhlu lokuqukethwe luyisikhali esisiza ekwethuleni umqondo wokuthi I-IDP iyobukeka kanjani. Okulandelayo yisibonelo esinika isithombe kodwa asivimbeli umuntu ekusunguleni awakhe amacebo nomqondo.
Ingqikithi yezinto ezikleliswe phambili.
5.8 Izinhlelo Ezididiyele zeNhlalonhle, ezoMnotho, Imvelo neNhlangano.
Ukugxila: Esigabani 1, omasipala badingida isimo njengoba sinjalo. Inselelo enkulu ekuphatheni umasipala Esigabeni 1 sokuhlaziya wukugxila ezintweni ezibalulekile zesimo. Esikhathini esedlule, abahleli babe nomkhuba wokuqoqa lonke uhlobo lwemininingwane.
Engenasizo lwalutho: Ukuqoqa lonke uhlobo lwemininingwane kuyabiza futhi kuchitha isikhathi kanti kugcina ngolwazi oluningi oluphelela emashalofini ngaphandle kokusetshenziswa. Umthelela walokhu kwaba wumcabango ongafanela lapho ukuhlela kwahlaluka njengento engabalulekile, ikakhulu uma kunezidingo eziphuthumayo nokwentuleka kwezinsiza.
Ukwethula ulwazi lokuphatha oluwusizo: Uma I-IDP ithathwa njengengxenye yohlelo lokuphatha oludidiyele, kusemqoka ukuzwakalisa imibuzo ngohlobo lolwazi ngesimo esikhona njengamanje ukuze kufinyelelwe ezinqumeni ezifanele zokuphatha. Lokhu kuchaza ukuthi kusemahlombe abaphathi bakamasipala, hhayi ochwepheshe bokuhlela noma abalawuli besifundazwe ukunquma imibandela yolwazi.
Yimiphi imiphumela elindelwe esiGabeni sokuHlaziya Ngamanye amazwi, yini okufanele yaziwe ngomasipala ukuze bafinyelele ezinqumeni zeqhinga elibhekele ikusasa nokuqhuba ngempumelelo umsebenzi nokusebenzisa ngendlela efanele izinsiza ezinyindlala Umthetho weziNhlelo zikaMasipala awuphoqeleli ngalokhu. Udinga kuphela ukuba kuhlolwe izinga lentuthuko elikhona njengamanje kuhlangene nokuqagula imiphakathi engenazo izinsiza-nqangi zikamasipala?
Ukufinyelela esinqumeni esiphusile ngezinto ezikleliswe phambili.
Ulwazi kumele lukwazi ukusiza umasipala ekuthatheni izinqumo ngezidingo-nqangi noma izinkinga, ngemuva kokucabangela imibono yezakhamuzi/imiphakathi nangolwazi nezibalo ezikhona.
Abathatha izinqumo kumasipala kumele babenolwazi ngezinkinga noma izinto ezikleliswe phambili, njengezinkomba, ingqikithi, imbangela nomthelela ohambisana nezinkinga noma izinto endaweni ngenhloso yokuthatha izinqumo ezifanele nokuveza izisombululo.
Abathatha izinqumo kumasipala kumele baqonde amafa, izinsiza nezinqinamba ezikhona ngaphambi kokuthatha izinqumo ngamaqhinga ayosetshenziswa.
Ulwazi ngamafa nezinsiza ezikhona nezingatholakala.
Yiningi inqubo ekhona nengafani engasetshenziswa ukufinyelelwa kulemiphumela.
Kunesidingo sokuhlanganisa iqhinga lokuhlaziya esigxile emininingwaneni eqoqiwe noluncike ekubonisaneni. Kubalulekile ukwazi indlela umphakathi ocabanga ngayo lokho okuyizidingo kuwo. Bona Umsebenzi wokuHlela 1/2.
WokuHlela 1 /1. Izinqumo ezinhle angeke zincike kuphela emibonweni noma ezibalweni kodwa kufanele kubhekwe kokubili ngokuhlanganyela ukuze kutholwe incazelojikelelei nengaba nomthelela onegalelo elikhulu Bona Umsebenzi wokuHlela 1 /3.
Kunesidingo sokubheka isimo ngombono obanzi kamasipala kungagcini kuphela ngeso lomphakathi nalabo ababambe iqhaza. Izindaba ezibucayi kumasipala zingaphezulu kwenhlanganisela yezidingo zamathimba omphakathi nababambe iqhaza abayizakhamuzi zomasipala. Ziningi izinto ezigamanxayo ezikhona, njengokuthutheleka kwabantu emadolobheni, ukwehla kwesimo somnotho, izinkinga zesandulela-ngculazi/ingculazi, inkambiso ekhathazayo yokuphatha nezinkinga zendalo ezingeke zavezwa ukuhlaziya isimo sendawo. Ngakho, senza izincomo zohlelo olwehlukile ezisezingeni likamasipala lapho kuyocwaningwa futhi kuhlaziywe khona lezi zinto.
Akufanele ukuhlaziya kumiselwe kuphela lemboni. Uma kucatshangwa ngemboni, umphumela kungaba wuhlu olude lwezinto kunokugxila kakhulu ezintweni eziphuthumayo nezithinta abantu.
Kudingekile ukuhlaziya isimo somnotho nenhlalo, ikakhulu isimo sobuphofu, ukwehlukana ngobulili, izinto eziphathelene nesandulela-ngculazi/ingculazi njengeqhinga lentuthuko elididiyele nelihambisana nemihlahlandlela yenqubomgomo kazwelonke ekulweni nobuphofu kanye nokulingana ngobulili (Umsebenzi wokuHlela 1 /6).
Abanye omasipala (ikakhulu beSigaba A noC) banganquma ukulandela uhlelo lokuhlaziya okuhlelekile nokugamanxayo embonini kanjalo okubandakanya izinguquko zomnotho, inhlalonhle nemvelo (Umsebenzi wokuHlela 1 /4a -c).
Ngesizathu sokuthi omasipala abancane bangaklinyeka noma behluleka ukulandela lenqubo efana neyabakhulu, asiyincomi lenqubo okwamanje. Okungenani singancoma ukuba kulandelwe inqubo yokugxila odabeni noma ezinkingeni zangaphakathi kuMasipala nezivela ohlaziyweni. (1 /4) nokuyindlela esebenzisa kahle ulwazi olukhona nengasebenzisa ukuqagela okwenziwa ngolwazi lochwepheshe kunohlaziyo olungaphazami.
Ulwazi olunesiqiniseko nezibalo ngohlelo lwenhlangano, isimo somnotho nezinto zemvelo kumele zibe yingxenye yolwazi oselukhona. (1 /1).
Inselelo enkulu eSigabeni sokuHlaziya wukuthatha isinyathelo esithathelwe ezicucwini zokuhlaziya okwenziwe emazingeni nasezindaweni ezehlukene nezenziwe ngamaqhinga anhlobonhlobo nokuholela ohlwini olubumbene lwezidingo-nqangi lapho wonke umuntu obambe iqhaza ebona ubulungiswa. Isinyathelo esiphambili wukuqoqa ulwazi, ukuluhlanganisa nokubuyisana ngalo ngaphambi kokuba iSigungu sabaMmeli boMphakathi sikwazi ukudweba uhlu olufanele lwezinto ezingakleliswa phambili. (Umsebenzi wokuHlela 1 /7).
Ngemuva kokuvumelana ngezinto eziyokleliswa phambili, kungenzeka kutholakala ukuthi isimo sezinto noma izinguquko aziphethekile kahle. Singakuqonda ukuthi izakhamizi azinawo amanzi aphuzwayo kodwa singazi noma lokho kudalwa wukwentuleka kwezinsiza zokuletha lensiza-nqangi ebantwini, wukwentuleka kobuchwepheshe, wuhlelo olungenele lokuphathwa kwamanzi, yisakhiwo senkokhelo efanele nesikhuthaza ukusetshenziswa noma ukwentuleka kwezimali. Lolu lwazi lumqoka ekutholeni izisombululo ezifanele. Eziwombeni zezinto ezihamba phambili nokuntuleka ulwazi ngazo, ukuhlaziya okunzulu nokugxile emongweni kufanelekile (Umsebenzi wokuHlela 1 /8 no 1 /9 emibandeleni yemboni ethile).
Ulwazi oluqoqwa ngeSigaba sokuHlaziya lufanele kakhulu labo ababambe iqhaza kwinqubo ezayo yokuhlela nokuthatha izinqumo. Lokhu kusho ukuthi kumele lufingqwe ukuze lusetshenziswe eSigabeni 2 (Umsebenzi wokuHlela 1 /10). Ukuguqula impikiswano: Kunomqondo ukuqoqa ulwazi oluyosetshenziswa esikhathini esizayo sokuhlela inqubo ye-IDP. Ngakho, umbuzo wabaphathi uthi Yini inhloso yokwazi lokhu Futhi kumele uhlahle indlela yayoyonke imisebenzi eSigabeni 1?
Esikhundleni sokuqoqa ulwazi olukhona (1 /1) nokuhlaziya isimo somphakathi nababambe iqhaza ngokwehlukana nangendlela engaxhumene , omasipala kumele bazame ukulumbanisa inqubo.
Ukuhlaziya akusiyo inqubo ebanzi yokuvundulula isimo njengoba sinjalo sakudala nesiwukusaphaza. Ukuhlaziya kuchazwa futhi kuqondiswe noma kuthathelwa ezidingweni ezisungulwe ngaphansi kohlelo lwe-IDP. Isigaba sokuhlaziya I-IDP singahlinzeka izimo eziningi njengoba zinjalo nemibandela evamile (njengomehluko okhona ebantwini, isimo sabathengi, ukuhlaziya izici zokwentuleka kwemali nabantu bokusebenza). Lezi zinto ezibukeka zingaphindeka lapho kuhlelwa imboni kumele zifakwe ngaphansi komsebenzi "Ukuqoqa ulwazi oselukhona" (1 /1) kanjalo nokuqagula amagebe emisebenzi yomphakathi encike embonini. Isinqumo sokufaka noma ukushiya ngaphandle ukuhlaziya isimo sobuchwepheshe nesokuHlaziya okuJulile njengoba kudingidwa esihlokweni (1 /8) siyoncika embonini nasezidingweni ezikleliswe phambili kumasipala.
Ukulumbanisa imboni kukhomba isidingo sokwandisa kabanzi umcabango ngezihibe ezikhona ngezinsiza, kungagcini nje kuphela emandleni emali nabasebenzi kodwa kuhlanganise izinsiza ezifana namanzi, umhlaba nemvelo. Lombono wemboni nobuchwepheshe obufanele kumele ibe yingxenye yokuHlaziya ezingeni likaMasipala (1 /4) kanye nokuHlaziya Okujulile (1 /9 no 1 /9). Omasipala kumele bavumelane ngokulandela izivumelwane ezenziwe ngaphansi kwe-IDP nezibekelwe ukuxhumana. Izivumelwane ziyolawula lokho okumele kungene kwinqubo ye-IDP nezinye izinhlelo ezingeke zixhumane. Umsebenzi wokuHlela (1 /9 - ojotshelelwe) unika umhlahlandlela ngalokhu.
INHLOSO: Ukuqinisekisa ukuthi bonke ababandanyekayo ngenqubo yokuhlela bawazi kahle onke amaqiniso nezibalo eziphathelene nesimo samanje, izinkomba nezinguquko. Lokhu kuyoba nomthelela ekuqaguleni izisombululo ezifanele ngemuva kokubhekela izidingo ezibalulekile nezinsiza ezikhona.
Ukuqoqa ulwazi nemininingwane enqala yenqubomgomo.
Ukuhlola isikhathi samanje kuphelela ekuqoqeni ulwazi noma ukuvuselela lolo oselwaqoqwa.
Ulwazi lwamagebe abucayi kumele luqagulwe.
Abadingekile abeluleki lapho kuqoqwa ulwazi olulula.
Kuvamile ukuba isikhathi esibekelwe izinqumo silinganiswe ngokweqile.
Izinguquko ebantwini zingabanzima ukuzilinganisa ngokuphelele.
Sebenzisa ibalazwe ngolwazi lokuhleleka kwezindawo nalapho kukanise khona imisebenzi yomphakathi.
INHLOSO: Ukufaka igalelo esimweni lapho imisebenzi kamasipala iyodingida khona izidingo zabantu ezihamba phambili bese ihlinzekela lokho abazisungulela khona. Ngaphezu kwalokhu, inqubo yokubambisana kumele isize izakhamuzi ekuqondeni ukubaluleka kwama-IDP ngenhloso yokuthuthukisa izimpilo.
Izinsiza ezifingqiwe zezakhamuzi, umphakathi namathimba anentshisekelo nemizamo yokuxazulula lezidingo ngokwehlukana ngezindawo, izigaba zenhlalonhle nobulili.
Ukucabangela imiphumela yezigameko zomphakathi nababambe iqhaza ezinhlelweni ezizayo.
Qoqa, uhlanganise imiphumela esidlangaleni sombuthano wezifundo zabaMmeli boMphakathi kwi-IDP.
Kumele imibuthano yezifundo ishayelwe ngabagqugquzeli abanekhono. Lokhu kungenziwa ngokuhlanganyela nezinhlangano ezingasebenzeli nzuzo noma amaPIMSS.
Uma ufuna ukusetshenziswa kolwazi olukhona ngesikhathi kuhlaziywa umphakathi nababambe iqhaza, bona Umsebenzi wokuHlela 1 /3.
ISIGABA 1: UKUHLAZIYA Yiliphi iqiniso elisebenzayo?
Ukufinyelela esithombeni okuyiso, kubalulekile ukuhlolisisa imiphumela yokuhlaziya ulwazi nemibono yabantu.
Imiphumela yokuhlaziya umphakathi yedluliselwa kulabo abasebenza ukuQoqa ulwazi oselukhona nokubanika ithuba lokuhlola leyomininingwane eshayisanayo.
Abasebenzi abaphethe izindawo ezithile noma amathimba aqondile enhlalonhle nomnotho (njengothisha, abasebenzi bezempilo) kumele bahambele imihlangano yomphakathi nabaqokwe wumphakathi.
Ukuphonsa inselelo ebantwini kubaluleke kakhulu ekutholeni amaqiniso nemiphumela efanele ngenqubo yohlelo lokubambisana. Labo abengamele izifundo kumele bazi amaqiniso amanje endaweni.
Imininingwane ayiniki ngaso sonke isikhathi ubufakazi obenele bezinkinga. Imibono yabantu ingakhomba izinkinga ezingavezwa yimininingwane ecoshiwe. Kusemqoka futhi ukuhlanganisa zombili izinhlobo zolwazi eziqoqiwe.
Ukuqagula izinsiza ezitholakalayo, amathuba okuncintisana nemizamo eyenziwa endaweni kamasipala nekahulumeni kamasipala ngenhloso yokuxazulula izinkinga.
Ngenqubo: Ukuzibandakanya kweSigungu sabaMmeli boMphakathi, abantu abanamandla okufaka igalelo ngezinsiza zomnotho, indalo, izinguquko zenhlalonhle nesikhungo.
Nakuba izingxoxo ngenqubo kufanele zigxile ezintweni ezibambekayo kunokubheka izinkomba ezivamile, (njengezomnotho, inhlalonhle, isikhungo, indalo) umbiko womphumela wohlaziyo kumele wakhelwe ngaphansi kwezihloko ezifana no mnotho, imvelo, njalonjalo.
Ngesikhathi kuqhubeka ukuhlaziya izinkinga nezidingo ezingeni lomphakathi nababambe iqhaza, kufanele ziqhubeke izifundo ezingeni lomasipala. Uma kunombuthano wezifundo, kuyophawulwa izindaba ezigqame kumasipala jikelele (njengokudala amathuba emisebenzi, inkokhelo yemisebenzi yomphakathi, isandulela-ngculazi/ingculazi, isomiso, ukuthutheleka kwabantu endaweni, izinguquko ekuphatheni) neziyodingidwa ngamathimba. Udaba lungafingqwa ngaphansi kwezihloko ezifana nomnotho, imvelo noma inhlalonhle (Qhathanisa Umsebenzi wokuHlela 1 /4a).
Ikomidi eNgamele I-IDP kumele iqagule izihloko okuyokhulunywa ngazo embuthanweni wokufunda.
Abeluleki abanolwazi kumele bamenyelwe ukwenza amalungiselelo, ukugqugquzela nokubhala lokho okwenzeka ezifundweni.
Omasipala bemikhakha A no C kanjalo abakhulu nabanezinsiza ezithuthukile bangenza izifundo zokuhlaziya imvelo, umnotho, inhlalonhle nesikhungo njengengxenye yeSigaba sokuHlaziya inqubo yeIDP noma babenamandla okusebenzisa izifundo eziqhubekayo. Izifunda kumele ziqhube ukuhlaziya umnotho nemvelo nokuyinto eyophelela esifundeni nengahlomulisa bonke abanye omasipala endaweni (bona 1 /4a -c). omasipala abancane nabentula izinsiza kufanele bazame ngakho konke okusemandleni ukusebenzisa ulwazi olukhona nabaluzuze empilweni kanjalo nosizo lochwepheshe abakwazi ukuqagela izinto ezithile.
Izinsuku ezine (kwenzeka ngesikhathi esisodwa nomsebenzi wokuhlela - 1 /2).
Amalungiselelo okuhlela ukuhlaziya ezomnotho kwenziwa ngaphandle kokuhamba nokuba izifundo.
Omasipala abaningi ngeke babenamandla okwenza ucwaningo lwezomnotho nokuthola ulwazi olwengeziwe njengengxenye yenqubo ye-IDP. Uma kunesidingo esiphuthumayo sokuthola eminye imininingwane nokuhlaziya okujulile, umasipala wendawo angahlangana nowesifunda baqale uhlaziyo olusabalale isifunda. Loluhlaziyo bangalwenzela udaba lwezomnotho nolubathinta bonke (makwenziwe njengengxenye yoMsebenzi wokuHlela 1 /9).
Yenza abantu abathintekayo, ochwephweshe neSigungu sabaMmeli boMphakathi babe yingxenye yohlelo.
Ungasebenzisi isihloko "ukuhlaziya umnotho" indikimba yesifundo noma ingxoxo yethimba. Amathimba omsebenzi mawagxile odabeni (njengokwentuleka kwemisebenzi) ngaphandle kokuveza imininingwane.
Uhlu lwezingozi ezinkulu zemvelo nokwesatshiswa (kuhlangane nengozi yenhlekelele) nencazelo emfushane.
Ukwenza amalungiselelo okuhlaziya imvelo wumsebenzi obandakanya uphenyo nomsebenzi wasehovisi, ngaphandle kokukhetha isihloko okuyokhulunywa ngaso. Lonke ulwazi olutholakalayo ngezinkinga ezibucayi zemvelo nezingozi ngaphakathi kumasipala kumele zicatshangwe njengolwazi lwemvelaphi ngesikhathi sekuhlangenwe ezifundweni ezisezingeni likamasipala (Ukuhlaziya okwenziwa ezingeni likaMasipala 1 /4).
Omasipala abaningi abasemkhakheni B ngeke babe namandla okwenza noma ukuqala izifundo ezinzulu zemvelo ukuthola ulwazi olwengeziwe njengengxenye ye-IDP. Uma kwenzeka kuvela isidingo sesidingo solunye ulwazi, omasipala bendawo bangahlanganyela nowesifunda baqalise ukuhlaziya okusabalele nesifunda sonke nokuyoqondana nezindaba zemvelo (njengengxenye yoMsebenzi wokuHlela 1 /9).
Omunye wabasebenzi bakamasipala abangochwepheshe bangaqoqa ulwazi olukhona ngezinkinga zemvelo nezingozi, ngokuthathela emibikweni ekhona naselwazini olutholakala ngokuxhumana nababambe iqhaza kanjalo nezikhungo ezikhangisayo.
Ukwethula ulwazi olusha makwenziwe kusabalale isifunda sonke futhi kuqalwe wumkhandlu wesifunda, ngaphandle uma Umasipala osemkhakheni B ubona futhi unamandla okuqhuba izifundo ezithile ngodaba oluqondile lwemvelo endaweni yawo.
Ukubandakanya ababambe iqhaza nochwepheshe eSigungwini sabaMmeli boMphakathi.
b Funda amasonto amabili kuya kwamathathu ngeSigaba 1, kuhambisane neminye Imisebenzi yokuHlela.
Ungasenzi isihloko "ukuhlaziya imvelo" indikimba yengxoxo ezifundweni noma ingxoxo yethimba lomsebenzi. Kungenzeka kodwa kube nezifundo noma amathimba omsebenzi ngodaba olubucayi lwezemvelo (njengokunukubeza umoya noma ingozi yezikhukhula noma umlilo wehlathi) uma lezinto ziphawulwa ngumasipala njengeziklele phambili. Amathimba omsebenzi kumele agxile ezingxoxweni ezibucayi ngaphandle kokusetshenziswa ukwethula ulwazi.
Ukuqoqa lonke ulwazi lwezihibe zenhlangano neseziqagulwe njengembangela yezinkinga noma izidingonqangi.
Ukuqoqa ulwazi lwezihibe zenhlangano ezincike ezintweni ezibekwe phambili nezivezwe yizakhamuzi yinqubo eqhubekayo eSigabeni 1 kanti ayipheleli eMsebenzini wokuHlela u 1 /4. Kuyodingeka othile kumasipala aqinisekise ukuthi yonke imidati yenhlangano iyabhalwa bese ifingqwa ngasekupheleni kweSigaba 1;.
Omasipala abaningi abasemkhakheni B ngeke babe namandla okuziqalela ukuhlaziya inhlangano ngokusebenzisa ochwepheshe njengengxenye yomkhankaso we-IDP. Usizo oluvela ngaphandle aludingekile ngalesikhathi kodwa kuneziwombe lapho lungabaluleka khona uma kunohlelo olukhulu lwezinguquko.
Njengenhloko yokuphatha umasipala, uMphathi kaMasipala kumele azibophezele ekuqinisekiseni ukuthi yonke imidati yenhlangano iyabhekelwa ngesikhathi senqubo yohlelo.
Ukuzihlola amandla nobuthaka kumasipala kufuna umgqugquzeli onekhono, onolwazi nokuzimele.
a ukuzihlolela b ukuqoqa ulwazi lwezihibe zenhlangano kungahambisana neMisebenzi yokuHlela.
Ukuhlaziya inhlangano kuvame ukuthinta izifiso zamalunga/abasebenzi benhlangano, ngakho kubalulekile ukungethembeli kuphela emithonjeni yangaphakathi (ingaba nokuchema) kodwa naleyo yangaphandle (izakhamuzi, amakhasimende).
Ulwazi nokwethembela emithonjeni yangaphandle kungasiza uma sekuqagulwa izidingonqangi zabantu kanye nokuhlaziya imbangela yazo ngokujulile (Umsebenzi wokuHlela 1 /9).
lwezinguquko zokuhlela indawo nokubhekela izinto zentuthuko.
Ukuqagula nokudweba ibalazwe lezinguquko emhlabeni, njengokwabiwa kabusha komhlaba, ukubuyiselwa kwabantu endaweni nesikhathi esiyohlalwa ngabantu endaweni.
Gwema ukusebenzisa itulo lokuqoqa ulwazi elibizayo nelichitha isikhathi, uma kwenzeka sebenzisa ezinye izinsiza zolwazi oselukhona njengeBalazwe elikhomba imvelo, njalonjalo.
Omasipala abangenawo amandla okuqhuba uhlelo lokuhlel indawo bangaqashela lomsebenzi abahleli abanolwazi.
Umhleli wendawo makasetshenziswe okungenani isonto elilodwa ngaphandle kokwenza lokhu njengenqubo ezihambela yodwa.
Umbandela wesikhathi uncike ebukhulwini bomasipala.
Inqubo ebandakanya umphakathi kumele ixube abantu abamele amathimba, ikakhulu uma kukhulunywa ngenhlalonhle (kungaphawulwa amathimba abantu abahluphekayo), amathimba obulili nobudala.
Ayidingekile inqubo ehamba ngokwayo.
Ukuhlaziya okwenziwa eZingeni loMasipala kumele lihlanganise ukuqagulwa kwamathimba abhekele abantu abahluphekayo (izinkinga eziqondile zabo) negxathu lobuphofu.
Abamele amathimba ampofu nahluphekayo, abesifazane, intsha, abadala, imindeni ehlukunyezwe yisandulela-ngculazi/ingculazi kumele babe ngamalunga eSigungu sabaMmeli boMphakathi kwiIDP.
Omasipala abanesisebenzi senhlalonhle kumele basenze ilunga leKomidi eleNgamele I-IDP ukuqikelela ukuthi inqubo imelwe ngemfanelo, ikakhulu kulezo zinto ezithinta ubulili nobuphofu. Omasipala abangenawo lamandla kufanele basebenzise okwesikhashana uchwepheshe ofana nomuntu onezinsiza.
Ayikho inqubo ehamba yodwa kodwa uchwepheshe oqashelwe izindaba zobuphofu nobulili angasetshenziswa okungenani isonto elilodwa ngeGaba sokuHlela.
Izindawo zomasipala abangenamandla, njengalabo abasesigabeni B zelulekwa ukuhlanganyela nesiFunda, izikhungo nezinye izinhlaka zikahulumeni noma izikhungo zokucwaninga nalapho zingadidiyela khona izifundo eziphathelene nenhlalonhle, ezomnotho njalonjalo ezisabalele naso sonke isifunda nokuyohlomula omasipala besiGaba B.
INHLOSO: Ukuqikelela ukuthi umbono kamasipala ngezinto ezisabalele nomasipala kugxile ezinkingeni nasezintweni ezikleliswe phambili nokubheka ngasikhathi sinye ukunakekelwa kwezidingo nezinkinga ezibalulekiwe zamathimba aqokiwe.
Isifingqo sezidingonqangi zomphakathi neziphawulwe ngabathintekayo.
Ukubandakanya abamele amathimba nomphakathi uqobo ngesikhatho sohlelo.
Ngaphezu kokuhlanganisa izidingonqangi, lezodingo ezikleliswe phambili wumphakathi nababambe iqhaza ezingahlinzekelwanga ohlwini kufanele zibhalwe.
Umsebenzi wamalungiselelo njengokuqoqa ulwazi mawenziwe yiKomidi eleNgamele I-IDP noma ngumuntu oqokwe yileli Komidi.
Izifundo zokudidiyela zidinga ikhono eliphezulu lomgqugquzeli kanti kumele zenziwe ngumuntu onolwazi.
Ukubhala imiphumela kungathatha usuku kuya kwezimbili.
Inqubo yokudidiyela ihlanganisa ukudidiyela ndawonye imiphumela evela emiphakathini ehlukene nasemathimbeni aneqhaza kanye nokuqhathanisa imiphumela etholwe ngeqhaza labantu naleyo ewulwazi olukhona. Yombili lemisebenzi kumele yenziwe ngesiwombe esisodwa sombuthano wezifundo.
Ulwazi lwezinkinga zomphakathi nemininingwane encikile isabalulekile ukusetshenziswa esikhathini esizayo lapho kuyobe kusaqhutshwa inqubo yokuhlela.
Nakuba kuyinkambiso ukuqala ngokulalela izinkinga ezinkulu emphakathini wendawo, zimbili izinto ezibalulekile nezisabalele izwe lonke ezivame komasipala abaningi. Lokhu wukwentuleka kwemisebenzi nenkinga yesandulela-ngculazi/nengculazi uqobo. Uma zingaphawulwanga lezidingonqangi, kumele zishiwo izizathu.
INHLOSO: Ukunika isiqiniseko sokuthi amaqhinga nemisebenzi ithathelwe elwazini olunzulu lwezici ezifanele zezidingonqangi eziphawuliwe.
Abhekela okungenzeka esikhathini esizayo, amathuba nemizamo yokusombulula izimo.
Ukuhlaziya izinkinga zalokho okunokuvela esikhathini esizayo.
Imibandela ehlukene ohlotsheni ngalunye lwesidingonqangi.
Ukuhlela izifundo ngenhloso yokuthatha izinqumo ngomphumela wezifundo.
Isifunda singanikwa umsebenzi wokuhlela izifundo zokuhlaziya kabanzi isimo ngezindaba ezifanayo endaweni. Inhloso yalokhu wukusebenzisa ngendlela enegalelo elibonakalayo izinsiza.
Imibandela yesikhathi sokuhlaziya okujulile iyonqunywa yilabo abajutshelwe ukuthatha izinqumo, akufanele kube ngabeluleki abahlaziyayo.
Ukuhlaziya okujulile makuhlanganise futhi kwakhele elwazini olutholwe ezinyathelweni ezedlule zokuhlaziya (1 /1, 1 /2, 1 /3, 1 /4, 1 /5, 1 /6).
Umbandela wesikhathi uyoncika ohlotsheni lwesifundo kodwa akufanele kwedlule ezinsukwini ezingu 20.
INHLOSO: Ukunika isiqiniseko sokuthi uhlelo lwemboni luyahambisana nokuhlaziya okujulile ngendlela eqhakambisa izidingonqangi zendawo; ukusombulula imibandela yokuhlela uma ikhona, ukuqinisekisa ukuthi ulwazi olunzulu lochwepheshe ngemboni luyafakwa ezifundweni zokuhlaziya okujulile.
Imibandela yehluka ngemboni.
Bona uhlaka olungezansi uma ufuna olunye usizo ngemibandela yemiphumela.
Ukufakwa kobuchwepheshe bemboni emathimbeni aqhuba izifundo ezifanele.
Isinyathelo somasipala sokuzenzela umsebenzi onzulu wokuhlaziya noma ukuqoka othile kuncike ezidingweni zolwazi nasemandleni alowo masipala.
Isikhathi esinqunyiwe: Inyanga eyodwa.
Lemisebenzi elapha iyingxenye yesinyathelo sokuhlaziya okujulile.
Ulwazi oluyisisekelo (njengamagebe emisebenzi yomphakathi) esichazayo kanjalo nombandela wolwazi lwemboni oluphindekayo (izindaba zesibalo sabantu) kumele zingene ngaphansi kwesihloko "Ukuqoqa Ulwazi oselukhona" (1 /1).
Umbandela womphumela olindelwe nohambisana nalolu hlelo lwe-IDP wumbhalo ogciniwe wamanje wezithuthi zomphakathi nesisekelo sohlelo oludidiyele lwezithuthi. Kumele wenziwe ngokulandisa kombhalo onesihloko esithi "Imibandela nohlaka lokwenza amalungiselelo emibhalo egciniwe yamanje yokuthutha umphakathi emadolobheni" . Lombhalo washicilelwa kuGazethe ngoMhla ka22 Meyi 1998 nezichibiyelo ezalandela kwiGazethe kaHulumeni wemukelwa ngoNgqongqoshe bakaHulumeni beziFundazwe.
Amanzi Wumsebenzi weziPhathimandla zemiSebenzi yaManzi (WSA) ukukhiqiza ama WSDPs. Njengoba bonke omasipala bezifunda bebuye babe yiziphathimandla zentuthuko yemisebenzi yamansi, lolu lwazi oluyisisekelo nemibandela yokuhlaziya iyosebenza kulezofunda. Ngaphansi kwesimo lapho omasipala bendawo beyiziphathimandla zokuthuthukisa imisebenzi yamanzi, imibandela iyosebenza ngokunjalo.
Wumsebenzi womasipala besifunda ukukhiqiza ama-IWMP's. ngokusizwa wuhulumeni wesifundazwe uma kunesidingo. Izindaba eziphathelene nabantu siyocutshungulwa ku 1 /1 no 1 /2 ohlaziya izidingo zababambe iqhaza . Lemibandela yolwazi emincane elandelayo kanye nokuhlaziya iyofuneka esigabeni sokuhlaziya okujulile.
Izithuthi Ayikho imibandela yenqubo enqunyelwe umbhalo ogciniwe wezokuthutha umphakathi kodwa umthetho-sivivinywa kazwelonke wezithuthi ka -2000 uthi wonke umuntu onentshisekelo namathimba athintekayo ekuhleleni ezokuthutha kuhlangene nabantu abazwela kakhulu nababencishwe amathuba makabambe iqhaza futhi akhuthazwe.
Amanzi Awukho umbandela we-WSDP osetshenziswayo kulesi sigaba kodwa omasipala besifunda nendawo kumele basebenzisana ezintweni zamanzi ezikleliswe phambili yisifunda nendawo.
Ayikho imibandela yenqubo ye-IWMP eyosetshenziswa kulesi gaba.
Ukuqiniseka ukuthi ulwazi oluzuzwe ngeSigaba sokuHlaziya lutholakala kalula ekuqhubeni izinhlelo ezilandelayo, ukuqapha nokubheka umsebenzi osuqaliwe.
Ulwazi oluvela kweminye imisebenzi yokuhlaziya ifingqwe ngezidingo-nqangi ngendlela ehleleke kahle kanti itholwa yibo bonke ababambe iqhaza kwinqubo yokuhlela.
Ukuhlaziya okujulile kunomphumela wolwazi olwengeziwe, imininingwane eminingi, mhlawumbe nolwazi olwehlukile uma kuqhathaniswa nalolo olutholwe ezinhlelweni ezedlule zokuhlela.
Ophethe izinto ezikleliswe phambili uyokwethula umbiko ofingqiwe ngalo lonke ulwazi oluncike odabeni oluphambili, imibono ebekwe wumphakathi, wulwazi oluvele selukhona nomphumela wokuhlaziya umphakathi nababambe iqhaza.
Okungenzeka esikhathi esizayo nokuzungeze isimo.
Imibandela yokulumbanisa: imibhalo efingqiwe kumele yethulwe esifundeni njengesisekelo somzamo wokulungiselela izifundo zamaqhinga ezingeni lesifunda ngezinto ezithinta omasipala abaningi.
Isikhathi esibekelwe lomsebenzi yisonto elilodwa.
Imibhalo efingqiwe kumele etholwe ngamalunga eKomidi yokweNgamela I-IDP, iSigungu sabaMmeli boMphakathi namaThimba omsebenzi.
Esigabeni 2, umasipala kuyomele afinyelele ezinqumeni ngalokho ayokuzuza nokuthola izindlela ezifanele zokuqhuba umsebenzi. Yisigaba lapho kuyokwenziwa khona izinqumo eziyisisekelo sekusasa lenhlangano. Esikhathi esidlule, izinqumo eziningi zamagxathu entuthuko zazenziwa nguhulumeni kazwelonke nesifundazwe, bengekho omasipala. Lezi zikhungo zazinomkhuba wokusebenzisa izisombululo ezithathelwe elwazini oludlule. I-IDP imiselwe ukuguqula lomkhuba wokusebenzisa amaqhinga abizayo nangafanele. I-IDP imiselwe ukunika omasipala ithuba lokuziqokela. Umphumela wukuthi I-IDP iwukhiye wentuthuko kuhulumeni wasekhaya, ufuna omasipala bazikhethele. Ukuhlela okubhekele ikusasa kusiza ekuziqokeleni ngendlela ehlelekile, enomqondo nesobala.
Yiziphi izinqumo ezilindelwe ngaphansi koMthetho weziNhlelo zoMasipala?
Amaqhinga entuthuko okumele alumbaniswe nemibandela nezidingo zezinhlelo namaqhinga kahulumeni kazwelonke nezifundazwe.
Lemibandela yomthetho ihambisana ncimishi nezidingo zokuphathwa kohulumeni bomasipala esikhathini samanje: bonke ababambe iqhaza kumasipala kufanele bahlanganyele embonweni ngoba yiwona owumhlahlandlela wokuhlosiwe.
Izinqumo zomkhandlu kufanele zisondele ezinhlosweni ezicacile nokuvunyelwene ngazo kanti nabaphathi kumele baziqondisise ngoba impumelelo yomsebenzi isemahlombe abo ngokunjalo bayiso lezakhamizi ekusingathweni komasipala. Imisebenzi emiselwe amakomidi okwengamela umkhandlu kumele aholwe ngamaqhinga athathelwe kwinqubo edidiyele yokuthatha izinqumo lapho izikhungo eziphakeme nababambe iqhaza bemdibi khona.
Imibono, izinhloso namaqhinga okuvunyelwene ngawo anomthelela wokubuyisana nokuhlanganisa izinhlelo zokuphatha nentuthuko yezinhlelo zomasipala. Indlela eqonde ezivumelwaneni zezinhloso, ikakhulu amaqhinga inzima ngoba ithinta ukwabelana ngezinsiza eziyingcosana. Ngakho, ukuhlela okubhekela ikusasa kusho ukuxazulula izinkinga zokushayisana kwemibono. Ngaphandle kokugwema ukushayisana kwemibono ngesikhathi kuhlelwa izinqumo ezithathwa ngaphandle kwempikiswano enkulu, ukuhlela kunika isikhathi nesikhali esenele ukwenza yonke into ibe sobala, ixoxwe kuphikiswane kahle ngayo nokusebenza ngenqubo yentando yeningi. Lokhu kungaholela ekwemukelekeni nasekugwemeni ukuphazamiseka kohlelo lapho seluqala khona ukusebenza. Ukungqubuzana kwemibono kungagwenywa kanjani?
Ukusebenzisa inkambiso ekhuthaza inqubo yokuxoxisana. Ukugwema ukwethembela kakhulu ohlelweni lokuthatha izinqumo ezithandwa yiningi bese kushaywa indiva idlanzana labantu ngoba lokho kusho ukwehlulwa kuleloqembu.
Iningi inqubo engasetshenziswa ekufinyeleleni embonweni, ezinhlosweni nasemaqhingeni entuthuko.
Isivumelwano sombono wesikhathi eside kamasipala (Umsebenzi wokuHlela 2 /1) yisiqalo senqubo yokuthatha izinqumo ngoba wuhlelo oluwusizo emalungiselelweni okufinyelela emqondweni ofanayo kubantu ababambe iqhaza le-IDP ngaphandle kokungena ezindabeni ezinganambitheki. Ngakho, umbono awuphazanyiswa yinkulumo-mpikiswano yamaqhinga nemizekelo enobuqiniso evame ukugqanyiswa yilempikiswano. Lesi simo singachaza ukubuyekeza umbono esikhathini esizayo nolwazi olungcono lapho kuhlelwa. Umbono unomthelela wokubumba isithombe esithile sendawo. Umasipala ngamunye kumele ube nombono, ngakho asikho isidingo sokwethekelana ngemibono phakathi komasipala wendawo nowesifunda.
Izinhloso kumele zibekelwe isidingonqangi ngasinye, ngendlela echaza isimo esincike leso sidingonqangi (Umsebenzi wokuHlela 2 /2).
Noma kunzima ngalesi sikhathi ukusho ukuthi yini engazuzwa ngempela eminyakeni engu 5 ngaphambi kokwedlula empikiswaneni yezindlela namalinge afanele kodwa kunezincomo zokuba kuvunyelwane kuqala ngezinhloso zesikhashana ukuze kwakheka isisekelo esihle senkulumo-mpikiswano ("Izinhloso zokuSebenza"). Kufanele wazi ukuthi uqonde kuphi ngaphambi kokuxoxa ngamaqhinga angcono okufinyelela endaweni noma ngabe kutholakala kamuva ukuthi akufinyeleleki kuleyo ndawo ebihlosiwe. Ukwehluleka kungachaza ukubuyekeza kabusha izinhloso zokuqala.
Izinqumo ezibhekele ikusasa kumasipala zithathelwa emacaleni amabili okubuka: Okokuqala, makubhekwe isimo sendawo, isibonelo izidingonqangi zomasipala, umbono, izinhloso zawo okwesibili, yimihlahlandlela yamaqhinga nenqubomgomo kazwelonke neyezifundazwe. Lesi simo sichaza ukuthi labo abathatha izinqumo zamaqhinga ekusasa akufanele bagcine ngokwazi imihlahlandlela efanele namaqhinga kodwa mabaqondisise nokuthi ishoni imihlahlandlela kumasipala. Lenqubo yokubumba imihlahlandlela yeqhinga nenqubomgomo eyenzelwe indawo (Umsebenzi wokuHlela 2 /3) ayisiyo impoqo kubo bonke omasipala.
Zingaba khona izinkinga nezinhloso ezinezisombululo ezisobala nokungelula ukuziqokela kodwa eziningi nezingasombululeki zidinga ulwazi olunzulu lokuhlaziya izindlela ezinomfutho negalelo elizwakalayo. Inselelo entsha (nalezo zinto ezingaxazululekanga) idinga isu elisha. Isibonelo kungaba wubugebengu, ukuthutheleka kwabantu endaweni, intuthuko yasemakhaya nokudala amathuba omsebenzi kanye nokusungula izinhlelo ezintsha zokwethula imisebenzi yomphakathi. Kunesidingo esikhulu sokukhuthaza izingxoxo zokuveza amaqhinga amasha angabawusizo ngezinkinga ezahlukene, lapha sikhuluma ngezindlela namasu afanele ekufezeni izinhloso okuvunyelwene ngazo ngesikhathi esinqunyiwe (Umsebenzi wokuHlela 2 /4 no 2 /5).
Inkulumo-mpikiswano kumele ikhuthazwe ezingeni lendawo nalapho kungasetshenziswa khona ulwazi olutholakala kulomkhakha. Ulwazi olwethulwa ngochwepheshe bangaphandle lungasiza ekufundeni amaqhinga ezixazululo ezisetshenziswa ngabanye abantu (Umsebenzi wokuHlela 2 /7). Ukuhlinzekela isikhathi nethuba lenkulumo-mpikiswano ebandakanya bonke abantu abanezinsiza yindlela ekhaliphile ekuphatheni umasipala neyisisekelo sokuveza izixazululo ezintsha.
Umongo wenqubo yokuhlela okubhekele ikusasa yinqubo efinyelela ezinqumweni zekusasa eqhutshwa ngokubambisana futhi ehlelekile.
Lenqubo ayinzima nje kuphela ekudwebeni iIDP kodwa ngenye enenselelo ngempela. Loluhlelo luhlanganisa, izindawo nezimboni kanye nodaba olusuke ludingidwa. Kuningi okumele kubhekelwe. Miningi imikhakha yabantu ababambe iqhaza kulendima. Ukuhlanganisa abantu nezindawo nezimboni ezahlukene kudinga ikhono lokugqugquzela nokuyinto engekho kubo bonke omasipala. Kunesidingo sokubandakanya ongoti bakazwelonke nezifundazwe kanjalo nabavela ezikhungweni zokucwaninga neziNhlangano ezingaxhumene nohulumeni. Ngakho, senza izincomo zokwenza izinhlelo ezingeni lesiFunda kunokuba omasipala bahlele ngabodwa. Izidingonqangi ezifanayo komasipala abambalwa mazihlelwe ngokuhlanganyela, kubanjwe imibuthano yezifundo zamaqhinga ezihlanganisa leso sifunda. AmaPIMSS kumele elekelele.
Ulwazi lokuHlaziya okwenziwa ngokuhlanganyela yizinga lesiFunda kumele lube yisisekelo sokuthatha isinqumo esingujuqu nokuyinto ewumthwalo kamasipala ngamunye. Izindaba zesiFunda nalezo ezigamanxe imingcele kumele zinqunywe eziFundweni ezibanjwe ezingeni lesiFunda.
Izinqumo zeqhinga zingaholela esidingweni sokubuyekeza izinhloso zokuqala zomsebenzi ngisho umbono imbala. Ukudweba iqhinga kufanele kuxube uhlu lwemisebenzi encike iqhinga kanti futhi liyohola inqubo yokuhlela imisebenzi.
Ukulumbanisa imibandela yokuhlela okusemthethweni lapho kusungulwa izinhloso zemboni (isibonelo, ukusho ngokucacile izinga lomsebenzi ohlongozwayo) , amaqhinga (njengamaqhinga endlela yokuhamba, ukuphatha izidingo zamanzi, inqalasizinda yokuthutha namaqhinga okusingatha imisebenzi). Yonke lento engenhla ifuna ukucatshangwa njenjengxenye yenqubo ye-IDP lapho kushayisana khona izidingonqangi nokuhlelwa kwemboni.
Ukulumbanisa imibandela ebanzi negamanxile yeminyango (njengezomnotho, imvelo, ukuhlelwa kwezindawo). Inkambiso nemihlahlandlela ephawulwe yileminyango (isibonelo, inkambiso yeDFA, Inqubomgomo kaZwelonke yokuPhathwa kweMvelo), kumele ibhekelwe ngesikhathi senqubo yokuchaza izinhloso nokudweba amaqhinga.
Ulwazi oluqondene nemboni, imihlahlandlela yemboni namaqhinga kuyoba neqhaza elikhulu ekusabalaliseni umbono, izinhloso namaqhinga.
INHLOSO: Ukukhuthaza, ukuhlanganisa izakhamuzi, imiphakathi nababambe iqhaza, osombusazwe nabasebenzi ngenhloso yokuhlanganyela ekwakheni izindawo zikamasipala ezinekusasa eliqhakazile.
Umbono kumele ube mfushane ngokwenele ukuze udume kodwa uqonde ngokwenele ukuphawula umongo, izinkinga namathuba kamasipala. Imibono edwetshwe ngokugigiyela ayivami ukunika isithombe esicacile.
Imibono kumele ibhalwe ngendlela yokuqondwa yiwo wonke umuntu.
Ukubuyekeza Umbono uma kunesidingo ngemuva kokudweba Amaqhinga eNtuthuko.
Umasipala neSigungu sabaMmeli boMphakathi kumele sakhe icebo nendlela yokudumisa Umbono nokukhuthaza inkulumo-mpikiswano.
Ukubumba Umbono Ophilayo nezinhloso zokusebenza: Usuku olulodwa.
Ukukhangisa nokudumisa, inkulumo-mpikiswano ngombono ophilayo: Amasonto angu 6.
Ukubuyekeza Umbono Ophilayo: Usuku olulodwa.
Nakuba isidalo sombono siyinto ebhekele isikhathi eside esizayo, kumele ube nesifiso esinobuqiniso. Imibono mayikhombise ukuthi umasipala uyobonakala kanjani eminyakeni engu 25 ezayo, lokhu kubandakanya izidingo nezinsiza zawo.
Imibono namaqhinga kungethekelelana ngolwazi. Noma Umbono Ophilayo usemqoka ekuthatheni izinqumo, inkulumo-mpikiswano yeqhinga ingadalula ukuthi Umbono awunabuqiniso noma awucacile. Kungaba namasu angcono okubhala Umbono ekugcineni kwenkulumo-mpikiswano yeqhinga. Ngakho, kuwumqondo omuhle ukuhlinzekela isimo sokuwubuyekeza umbono.
INHLOSO: Ukuklama indlela yenqubo yokuhlela nokuqhuba umsebenzi osuqaliwe.
Isinqumo ngenhloso eyodwa noma izinhloso ezihlobene odabeni ngalunye olukleliswe phambili (isikhathi esibekiwe yiminyaka engu 5).
Ngenqubo: Umbono nesinqumo ngezinhloso kumele kube yinqubo eyodwa futhi kwenziwe yiSigungu sabaMmeli boMphakathi.
Izinhloso kufanele zihambisane nezinkinga noma izidingo zabantu. Mazibhalwe ngendlela eyisixazululo sezinkinga.
Kungenzeka kube nesidingo sokukhetha izinhloso ngaphambi kokunquma amaqhinga kodwa zingaguqulwa ngemuva komphumela wenkulumo-mpikiswano.
Ezingeni lesiFunda, izinhloso zomasipala wendawo zingalumbaniswa nezidingonqandi ngazinye ngesikhathi sokuqhuba izifundo zeqhinga.
Isikhathi kuyoba wusuku olulodwa lapho kuyobanjwa khona umbuthano wezifundo (Umbono nezinhloso).
Ngemuva kokuhlela umsebenzi nezinhlelo, sekuyonqunywa izinkomba zentuthuko zenhloso ngayinye.
ISIGABA 2: AMAQHINGA Incazelo ngenqubomgomo.
Ukuqinisekisa ukuthi imihlahlandlela yenqubomgomo ephathelene nezinguquko ezigamanxile, njengenkambiso yokuhlelwa kwezindawo, ukongiwa kwemvelo, ukulwa nobuphofu, ukulingana ngobulili, amaqhinga entuthuko yomnotho nezici zenhlangano zibhekelwa ngokwenele uma kudwetshwa amaqhinga nalapho sekuhlelwa imisebenzi.
emihlahlandleleni egamanxele kwenye imboni (ezifana nesimo sesandulela-ngculazi/ingculazi nohlelo lwe STD 2000).
Ukuhumusha imihlahlandlela evamile yenqubomgomo iphendukele kuMhlahlandlela wamaQhinga enzelwe Indawo kudinga iqhaza lezinye izinhlaka zikahulumeni nochwepheshe.
Kumele kube nezifundo zoMhlahlandlela wamaQhinga enzelwe Indawo emaThimbeni Omsebenzi kuleso naleso sihloko noguquko.
Ngesizathu sokwehlukana kwezinkomba zokuhlela indawo, kanjalo izinto nezinkinga eziphawulwayo azifani ezindaweni, omasipala kumele bazibhekele ngokwabo imihlahlandlela evamile bese beziguqula ngendlela ehambisana nesimo somasipala ngamunye.
Imihlahlandlela yamaQhinga enzelwe Indawo akufanele abeyimpinda yemihlahlandlela yenqubomgomo kazwelonke noma inkambiso kodwa maziklame indlela yamaqhinga entuthuko nemisebenzi okumele ibhekele ngayo imihlahlandlela nenkambiso ngemuva kokuhlinzekela izimo ezithile esifundeni ngokulandisa kweSigaba sokuHlaziya.
Imihlahlandlela yezinguquko ngazinye kumele ibe phakathi kwamakhasi amabili kuya kwamathathu ukuze ibelula ukusetshenziswa esikhathini esizayo sokuhlela.
Umbono nezinhloso ziwumphumela wokuhlaziya umnyombo wesimo sendawo kanti uholela umasipala lapho efuna ukuya khona. Imihlahlandlela yamaQhinga enzelwe Indawo ithathelwe engqikithini yesimo sikazwelonke nesifundazwe. Imihlahlandlela inomthelela endleleni umasipala okumele acabangele ngayo izinhloso.
Imihlahlandlela yamaQhinga enzelwe Indawo ayimiselwe ukuchitha incazelojikelele ngamaqhinga ezidingonqangi noma ekuqhubeni imisebenzi yazo kodwa zisiza ekwethekeleni ulwazi lwenqubo yokudweba amaqhinga nokuhlela imisebenzi.
Izingxoxo zokubonisana nokudweba uhlaka eziyothatha izinsuku ezimbili kuya kwezintathu.
Umbhalo ocacile okhombisa ukusetshenziswa kwenkambiso yeDFA neminye imihlahlandlela yokuhlelwa kwendawo necacisa izinkinga nezindaba ezikhungethe umasipala. Lokhu kumele kwethulwe ngamakhasi amathathu kuya kwamahlanu kuphelezelwe yibalazwe.
Umthetho kaZwelonke wokweNgamela iMvelo.
isiqiniseko sokuhlala endaweni.
Imihlahlandlela yamaQhinga enzelwe indawo kufanele ichaze indlela inkambiso kazwelonke yokuhlela indawo neyentuthuko okumele isetshenziswe endaweni ngemuva kokucabangela izinkinga nezinto eziphawulwe ngesikhathi sokuhlaziya ukuhlelwa kwendawo (1 /5).
izinkomba zemisebenzi yezinguquko zokuhlelwa komhlaba.
Bheka iphepha lombhalo ovamile loMsebenzi wokuHlela "Imihlahlandlela yamaqhinga enzelwe indawo" 2/3 ukufunda kabanzi ngezidingo zenqubo, amalungiselelo nemibandela yesikhathi.
Umbiko obhalwe ngokufingqiwe wamakhasi amathathu kuya kwamahlanu okhombisa indlela inkambiso yomthetho-sisekelo esetshenziswe ngayo neqagula ukusebenzisana, ukulingana nokweneliseke kwezidingo negalelo lokuziguqulela kwisimo sikamasipala.
ukunika amandla abampofu/amaqembu ancishwa amathuba.
ulwazi ngezidingo ezinhlobonhlobo zabantu besifazane nokusombulula izidingo ngesikhathi sokuhlela nokwethula imisebenzi yomphakathi.
Kumele ichaze indlela amaqhinga entuthuko okufanele ahlinzekele ngayo imihlahlandlela kazwelonke noma imigomo ebhekele indawo kamasipala.
izindlela namasu afanele okukhuthaza amathimba abampofu ukuba babambe iqhaza kwinqubo.
Umbuzo omkhulu ngothi  Kungabe imigomo/imihlahlandlela isho ukuthini emathimbeni athile abantu endaweni kamasipala wethu?
Bona uqwembe loMsebenzi wokuHlela olunesihloko esithi "Imihlahlandlela yamaQhinga enzelwe Indawo" (2 /3) noluphawula ngezidingo zenqubo, iziphakamiso zenhlangano nemibandela yesikhathi.
INHLOSO: Ukuqinisekisa ukuthi inkambiso yeSahluko 1 soMthetho kaZwelonke wokuPhatha ezeMvelo ka 1998 uyasetshenziswa lapho kudwetshwa amaqhinga noma kuhlelwa imisebenzi.
Umbhalo ocacile okhombisa ukulandelwa kwemigomo yeNEMA noHlelo lweNtuthuko I- "Agenda 21" eyingxenye yenkambiso yeNEMA. Umbiko kumele ube ngamakhasi amathathu kuya kwamahlanu, uphelezelwe yimidwebo nohlelo.
Uhlelo lweziFundazwe zokuPhatha ezeMvelo.
Amaqhinga nemisebenzi kamasipala kumele ahambisane nomgomo wenqubo yentuthuko yokonga imvelo isikhathi eside nokuchaza ukuthi izinsiza zemvelo akufanele zinciphisele isizukulwane esizayo ithuba lokusebenzisa imvelo.
ukuvikela indawo yemvelo eyigugu lesizwe.
Imizamo yokuhlinzekela imigomo ezinhlelweni zentuthuko kufanele iqonde imikhawulo yolwazi lwanamuhla ngomthelela wezinqumo nezenzo ezithathwayo.
Imihlahlandlela yeQhinga leNdawo kufanele ibonise ukuthi umgomo wezemvelo ufanele luphi uhlobo kanjalo ungasetshenziswa kuyiphi indawo. Imihlahlandlela ingasebenza kahle njengosizo lokuthatha izinqumo zeqhinga nasekudwebeni imisebenzi uma iqondile futhi igxile odabeni oluqokiwe.
Izingozi zenhlekelele emvelweni.
Bona uqwembe loMsebenzi wokuHlela olunesihloko esithi "Imihlahlandlela yamaQhinga enzelwe Indawo" (2 /3) oliphawula ngezidingo zenqubo, iziphakamiso zenhlangano nemibandela yesikhathi.
INHLOSO: Ukunika isiqiniseko sokuthi intuthuko yomnotho jikelele, kakhulu amaqhinga eLED ayahlinzekelwa lapho kuchazwa amaqhinga noma kuhlelwa imisebenzi.
Umbhalo ocacile wamakhasi amathathu kuya kwamahlanu okhombisa uhlaka lokukhuthaza izinkomba zentuthuko. Imihlahlandlela eyenzelwe indawo iqhamuka emaqhingeni eLED avamile/amasu okukhuthaza kuze kufinyelele kwisimo esiqondile sendawo.
Ukuveza amathuba emisebenzi okugxile entuthukweni yomnotho, igxathu lokuncintisana yinjongo enkulu yoHlelo lokuKhula koMnotho, amaThuba emiSebenzi nokuSabalalisa uMnotho (olwaziwa ngeGEAR).
I-LED ihlose ukudala amathuba omsebenzi nokusabalalisa izinsiza zomnotho kanye namathuba okuhlomulisa zonke izakhamuzi (igalelo lokunciphisa ubuphofu) ngokukhulisa umnotho nentuthuko egxile kakhulu ezinsizeni ezitholakala endaweni.
Ziningi izinhlelo zentuthulo yezimboni eziqondene nomnotho ezingasebenzi kubo bonke omasipala, isibonelo wuHlelo lokuHlela Indawo (SDI), inqubomgomo yezolimo, amaqhinga entuthuko yezokuvakasha njalonjalo. Yonke imizamo yokukhuthaza lemikhakha kumele ihlelwe ngokomnyombo wenqubo ye-IDP ukuze kufinyelelwe kwisimo esifanele sokuchumisa nokuthuthukisa indawo kamasipala.
Amaqhinga nokudweba iziphakamiso zemisebenzi kweminye imikhakha nezingaba nomthelela entuthukweni yomnotho wendawo isibonelo, umsebenzi wokwakho nosebenzisa kakhulu ikhono lesandla, izindlela zokuthenga.
Amathimba asemqoka akhethiwe uhlobo lwebhizinisi nokuhloswe ukuba abahlomule isibonelo, abesifazane, abaqede ezikoleni.
Bheka uqwembe oluvamile loMsebenzi wokuHlela ngaphansi kwesihloko, "Imihlahlandlela yamaqhinga enzelwe indawo" 2/3 ukuze ufunde kabanzi ngezidingo zenqubo, amalungiselo enhlangano nombandela wesikhathi.
INHLOSO: Ukunika isiqiniseko sokuthi amaqhinga e-IDP axazulula lokho okushodayo esikhungweni nezingqinamba eziphazamisa ukwethulwa kwemisebenzi yomphakathi, kungagxilwa kuphela emisebenzini eyinqalasizinda nemile.
Imihlahlandlela yokuguqula indlela yokuphatha nokuqoka izinhlobo ezifanele zokwethula umsebenzi womphakathi nezibhekela isimo esithile kumasipala.
Uhlaka loMthetho kaHulumeni weNdawo, Isigaba F.
Omasipala bamiselwe ukuthuthukisa izikhwepha zabo zokwethula imisebenzi emphakathini ngendlela elula, engabizi, ehlangabezana nezidingonqangi, edidiyele, eyohlala isikhathi eside neseqophelweni eliphezulu.
Ukusebenzisa indlela yokubonisana lapho kuthathwa izinqumo zokuphatha.
B. Ukuqoka izinhlobo ezifanele zokwethula umsebenzi womphakathi ngaphansi kwesimo esihlelekile sokukhetha indlela engcono kakhulu, njengokuguqula imboni iphathwe njengemboni ezimele, umfelandawonye wokusebenzisana nemboni ezimele, ukwakha umbimbi nomphakathi, ukwedlulisela kwabanye abantu umsebenzi.
Imihlahlandlela yeqhinga lenhlangano kumele ichaze indlela yoguquko nezinhlobo zokwethula umsebenzi okumele ilindelwe emikhakheni ehlukene, kucatshangwe izimo ezithile zomasipala.
Izinguquko enhlanganweni nakweminye imisebenzi.
Bona uqwembe loMsebenzi wokuHlela olunesihloko esithi "Imihlahlandlela yamaQhinga enzelwe Indawo" (2 /3) ephawula ngezidingo zenqubo, iziphakamiso zenhlangano nemibandela yesikhathi.
Iqhinga lezimali elichaza kabanzi indlela nomgudu wokwenyusa inani lemali netshalwa ngabavela ngaphandle kwenhlangano kanjalo nezinhloso zezidingo-nqangi.
Iziphakamiso zeqhinga lezimali kumele lenziwe, lihlaziywe ngokucabangela ulwazi lwendawo, imibono kanjalo ulwazi lwempilo longoti bangaphandle. Ngakho, lomsebenzi wokuhlela kumele wenziwe ngezigaba ezimbili, ezingeni lendawo nesifunda.
Ezingeni lesifunda: ezinye izindlela ezingeni lesifunda zethulwa lapho kubanjwe khona izifundo zamaqhinga entuthuko ezingeni lesifunda.
Izinga lendawo: izinqumo ngeqhinga elihle neliyingxube.
Ikomidi yezimali kamasipala esizwa ngabahleli abanolwazi bezimali kumele isungule amanye amaqhinga ezimali okumele ethulwe eSigungwini samaMmeli boMphakathi . Ikomidi liyoholwa yiKhansela eliMele iziNdaba zeMali.
Ukuchaza uhlaka lwezinsiza nokudweba amaqhinga ezimali yinqubo embili ethekelana ngolwazi.
Abagqugquzeli bakhuthaza imiqondo emisha ngemibuzo ephonsa inselelo nezisombululo ezihlakaniphile.
Isikhathi sokuqala lapho kuhlelwa uhlaka : Kuyoba ngamasonto amabili.
Isikhathi sokudweba iqhinga lezimali: Amasonto amane (kuyohambisana nezifundo zeqhinga).
Ukubuyekeza uhlaka lwezinsiza : Amasonto amabili.
Ukuqiniseka ukuthi omasipala basebenzisa amasu, izixazululo ezintsha zokubhekana nezinkinga kanye nenselelo. Lokhu kubalulekile, ikakhulu uma izindlela zesimanje zidula kakhulu, zingafanele noma zingeke zihlale isikhathi eside.
Amasu anhlobonhlobo okubhekana nezidingonqangi.
Ukuqokwa kwamanye amasu kumele kubhekele ulwazi lwendawo, imibono kanjalo nolwazi kanye nolwazi lwempilo yochwepheshe. Ngakho, lomsebenzi wokuhlela kumele wenziwe emikhakheni emibili, emkhakheni wendawo nesifunda.
Umkhakha wendawo: ukudala amanye amasu esidingonqangi ngasinye eSigungwini sabaMmeli boMphakathi nokubandakanya abantu abathintekayo.
Umkhakha wesifunda: amasu ahlongozwe ezingeni lendawo ethulwa ezifundweni zamaqhinga entuthuko ezibanjwa ezingeni lesifunda lapho kudingidwa khona izidingonqangi kanti amanye angengezelwa yilabo abahambeli izifundo.
Amanye amasu ahlukene nethulwa ngomasipala bendawo avezwa ezingeni lesifunda ayacutshungulwa ngaphambi kokuhlaziywa.
c ukucacisa amasu ngendlela ekhanyela wonke umuntu ngalokho okuhlongozwayo.
Isikhathi esibekelwe inkulumo-mpikiswano: inyanga eyodwa.
ngaphansi kwesimo lapho iminyango kazwelonke neyezifundazwe ibeke khona imigomo yezinga elithile, imibuthano yokufundisa ezingeni lezifunda kumele isetshenziswe ukuqala inkulumo-mpikiswano yokuguqula noma ukubuyekeza lawomazinga.
Amalunga eSigungu sabaMmeli boMphakathi, imiphakathi ethintekayo noma amathimba anentshisekelo nabezindaba endaweni bayaziswa ngodaba oluyonqunywa nangenqubo elandelwayo ekufinyeleleni esinqumweni (kuxuba isheduli yesikhathi).
Isibophezelo somasipala sokudala ithuba lenkulumo-mpikiswano kodwa kungaqondiwe ukukhuthaza, ukuhlela nokuyigqugquzela.
Umhlangano weSigungu sabaMmeli boMphakathi lapho kuxoxwa khona ngamasu angasungulwa kumele usetshenziswe ukuvumelana namalunga ngenqubo nezibophezelo eziyosekela inkulumo-mpikiswano yomphakathi. Lenqubo nezibophezelo ziyohluka ngezidingonqangi.
Ezinye izindlela zokukhuthaza inkulumo-mpikiswano zibandakanya abezindaba noma imibuthano yomphakathi lapho kulalelwa khona udaba.
Abantu abanezinsiza endaweni kumele bafakwe ukuze babambe iqhaza kulenkulumo-mpikiswano.
Uhlaka lwesikhathi esibekiwe: Inyanga eyodwa.
Imfanelo nohlobo lwenkulumo-mpikiswano ngamaqhinga kwehluka udaba ngalunye bese kuya ngekhono labantu nezinga lentshisekelo yabo. Akubona bonke abantu abazethembayo ngekhono nabanogqozi ekubambeni iqhaza kwimpikiswano. Ezikhathini eziningi, iqhaza livame ukubanjwa yizinhlangano ezimbalwa kanti umphakathi ulandela lenkulumo-mpikiswano ngokulalela nokufunda izindaba.
Ukuqiniseka ukuthi amaqhinga adwetshwe ngendlela enobuhlakani nezinkomba zokusebenzisana nababambe iqhaza kanye nochwepheshe.
Incazelojikelele yamanye amasu, ubuhle nobubi besidingonqangi ngasinye nesinqumo ngeqhinga loMkhandlu wesiFunda nezidingonqangi ezigamanxe emingceleni.
IziFunda zinganquma ukuthi yiziphi izidingo eziyohlanganiswa embuthanweni wokufunda, isinqumo siyoncika ezintweni ezikleliswe phambili wumasipala wendawo nowesifunda. Izinto ezikleliswe phambili noma izidingonqangi ezithinta umasipala owodwa kumele zicutshungulwe embuthanweni wezinga lendawo.
Ukumema ochwepheshe nabakhulumeli bomphakathi ngezinto ezisabalele imboni (isibonelo, ukuhlela izindawo, ubulili, Isandulela-ngculazi/ingculazi) kubaluleke njengokumema zonke izimboni (isibonelo, ochwepheshe bokunisela abavela eMnyangweni weZolimo nabazothamela umbuthano wokufundisana ngodaba lokuphakela amanzi).
Isinqumo ngeqhinga eliyosetshenziswa uma kunodaba olugamanxe emngceleni (bona 2 /9).
Umbuthano wezifundo uyothatha usuku kuya kwezinhlanu, kuye ngobunzima nesibalo somasipala abathintekayo nethimba elihambele umbuthano.
Yonke imibuthano yezifundo eseZingeni lesiFunda inqunyelwe inyanga.
Ukugqugquzela uhlelo ekufinyeleleni ezinqumweni ezinzima nokuxazulula izinkinga zenqubo.
Ukufaka isandla ekusetshenzisweni ngendlela efanele kwezinsiza eziyingcosana zomasipala ukuze kuhlomule abantu abathintekayo nokwenza izinto ngokulandela inkambiso yenqubo-mgomo yentuthuko.
Ulwazi ngomthelela olindelwe (ubuhle nobubi) ngamasu aqaguliwe ngemuva kokubheka izimo ezehlukene.
Baningi abantu abangabanjiswa iqhaza, ngokunjalo bavela emikhakheni ehlukene (bangavela kwezomnotho, imvelo, inhlalonhle, ubulili, abakhulumeli balabo abangamelwe, izinhlangano, njalonjalo). Inhloso yokubambisana wukuqiniseka ukuthi zonke izinto ziyabhekelwa lapho kuhlaziywa.
Amasu nezindlela ezintsha ezitholelwe isidingonqangi ngasinye kumele abhalwe.
Abakhokhelwa umsebenzi kufanele baqale ukuqoqa ulwazi ngemithelela eyehlukene yesu.
Okokugcina, amasu ahlukene kumele ahlaziywe futhi aqhathaniswe nenkomba ngayinye, kubhekwe nemiphumela yolwazi olwethulwe ngochwepheshe kanye negalelo lenkulumo-mpikiswano.
Izinga lendawo: Kumele iSigungu sabaMmeli boMphakathi sikhuthaze inkulumo-mpikiswano ngamasu angalandelwa. Uma kunogqozi olukhulu emphakathini, kungasetshenziswa abezindaba, inkundla yokulalela udaba eyoshayelwa ongoti.
Izinga lesiFunda: Kuzo zonke izindaba ezithinta isifunda nezinomthelela ofanayo komasipala bezindawo, ukuhlola okokugcina amasu kuyokwenziwa njengengxenye yomsebenzi embuthanweni wezifundo ezibanjwa esifundeni. Inhloso yalokhu wukuqiniseka ukuthi ochwepheshe bakazwelonke nesifundazwe nabanye babamba iqhaza.
Uhlaka lwesikhathi esiyinyanga kufanele luhlinzekele izingxoxo nokuhlaziya amasu ehlukene.
Ukuhlaziya amanye amasu avelile kukabili: Kungaba yinkulumo-mpikiswano evulelekile edingida ubuhle nobubi, eyesibili ukuqhathanisa okuhlelekile okuncike ezinkombeni nasemaqinisweni athile. Inkulumo-mpikiswano yomphakathi ingabaluleka kwezinye izindaba kanti kwezinye ingadingeka kancane. Kuzo zombili lezi zimo, umasipala kumele ahlinzekele isimo senkulumo-mpikiswano. Ekugcineni, imiphumela elethwa yizo zombili izindlela iyahlanganiswa.
Ukuklama indlela ecacile yokuhlela umsebenzi nokuqhuba umsebenzi osuqaliwe.
Amaqhinga kamasipala entuthuku esidingonqangi ngasinye nahambisana nezinhlelo zikazwelonke nezimboni kanye nemibandela yokuhlela. Lamaqhinga kumele abonise izindlela okungafinyelelwa ngazo ezinhlosweni ngokusebenzisa lezonsiza eziyingcosana.
Uhla lwemisebenzi ekhethiwe.
Njengokuhlaziya amanye amasu, isinqumo ngeqhinga siyokwenziwa yithimba labammeli bomphakathi ngemuva kokubhekela zonke izinhlangothi nesimo.
Inqubo yokuthatha isinqumo: Izinqumo zeqhinga kumele zithathelwe esikalini esinqunyiwe nakwinqubo yokuhlola ehlelekile, kungethenjelwa ohlelweni lwevoti yeningi. Izinqumo ezithathwa ngalendlela nokubonisana zisiza ekudeliseni abantu nokufinyelela emqondweni owodwa wesimo. Impumelelo yalokhu incike ekuhlinzekeni isikhathi esenele senkulumo-mpikiswano ngohlobo lwesikali esiyosebenza nokuthola ulwazi olwenele ngaphambi kokuqoka iqhinga. Ziningi izinhlobo zezikhali zezinqumo ezincike ekusebenziseni isikali.
Izinqumo zamaqhinga eziqondene nezinto ezithile zendawo kumele zithathwe yiSigungu sabaMmeli boMphakathi ezingeni lomasipala. Umphumela wokuhlaziya ezinye izindlela otholakale ezingeni lesifunda ungaba negalelo ekutholeni ulwazi nokuthatha izinqumo.
Amaqhinga kufanele anikwe izihloko.
Izinga lendawo: IsiGungu sabaMmeli boMphakathi.
Asikho isikhathi esinqunyiwe.
isinqumo ngamaqhinga entuthuko kufanele alandele izinsuku ezibekiwe ukugwema inqubo ende yezingxoxo.
Kusemqoka ukwehlukanisa phakathi kwezinqumo zamaqhinga asetshenziswa kubo bonke omasipala nezidinga izingxoxo nezikhungo zikazwelonke noma izifundazwe (izinga lomsebenzi) nezinqumo zamaqhinga adinga izimpendulo eziqondile (amaqhinga ezomnotho). Lokhu okubalulwe ekuqaleni kumele kwenziwe ezingeni lesifunda kanti okokugcina kube sezingeni lendawo.
Amaqhinga kamasipala entuthuko aguqulelwe indawo.
Izinqumo zeqhinga ziyothathwa/zemukelwe yiSigungu sabaMmeli boMphakathi.
Mithathu imikhakha ehlukene yokuhumusha imiphumela esuselwe embuthanweni wesifunda iqondiswe eqhingeni lendawo nesizwa wulwazi lwendawo nenkulumo-mpikiswano.
C. Izinqumo eziqondene nendawo nezivame komasipala bendawo abaningi nezisizwa wukuhlaziya amanye amasu okusabalele nesifunda (isibonelo, izinga lomsebenzi).
Umkhakha ngamunye, imiphumela yombuthano wezifundo uyokwethulwa, kuxoxwe ngawo ezingeni lendawo ngaphambi kokwemukelwa njengohlaka lwenqubo yokudweba iqhinga lendawo (umkhakha B).
Imibuthano yokufunda yeSigungu sabaMmeli boMphakathi.
Isigamu sosuku kuya kwezimbili, izinto ezikleliswe phambili.
Isikhathi esibekiwe : amasonto amabili.
Izinqumo ngezinto okumele zithathelwe izinqumo ezingujuqu kumele zenziwe ngokuhlanganyela ngomasipala bendawo nesifunda ngenhloso yokugwema inqubo ejikelezayo nephikisanayo.
Amaqhinga ayibhulohwe lokuxhumanisa isimo samanje nalokho okufanele kuzuzwe. Umbiko obhaliwe wamaqhinga ngenye indlela kodwa onenhloso, uhla lwezenzo nenjongo. Amaqhinga yizindlela zokubhekana nezidingonqangi zentuthuko nokufinyelela empumelelweni eqondiwe endaweni. Impumelelo kuyoba wukufeza izinhloso ezibekiwe.
Umbiko obhaliwe wamaqhinga kumele uchaze ukuthi uyofeza izinhloso zawo ngokwenza lokhu nalokhu. Khumbula ukuthi zingaba ngaphezulu kweyodwa izindlela zokuthola umphumela. Lokhu kusho ukuthi inhloso ngayinye yentuthuko ingahambisana namaqhinga ambalwa okuba izuzwe. Imibiko ebhaliwe yamaqhinga igamanxe phakathi kwesikhathi sanamuhla nakusasa. Kufanele ucabange uhlobo lwegebe ngenhloso yokudweba iqhinga elifanele. Zivame ukubaningi izindlela zokuvala igebe. Ungaziqhamukela ngamasu amaningi ehlukene izidingonqangi nezinhloso ezihambisana nazo. Ngenye indlela, kungaba nenkulumo-mpikiswano eningi ngenhloso yokuqoka phakathi kwamasu amaningi aveziwe noma kuqokwe umbimbi lwamaqhinga.
Isinqumo kumele sibe nobuqiniso, ubheke ukuthi okuhlosiwe kungaphumelela yini. Bhala amaqhinga ngendlela ehlinzekela isimo sezimali nokwentuleka kwezinsiza ezaziwayo bese uyaqiniseka ukuthi amaqhinga aveza isithombe sentuthuko egamanxile, njengohlelo lwendawo, ukulingana kobulili, ukulwa nobuphofu, intuthuko yomnotho wendawo nokuvikela imvelo.
Gwema ukusungula imibuthano yezifundo zemboni, okungenani sebenzisa amathimba axubile noma amathimba abumbe amaqhinga adidiyele nayobhekela intuthuko ngokusebenzisa izidingo ezigamanxile. Inhloso yalomqondo wukuqiniseka ukuthi iqhinga lakho lifanele futhi liyohlala isikhathi eside.
Uma eseqediwe amalungiselelo amaqhinga, kumele kuhlolwe imithelela nomfutho wawo, impumelelo engatholwa, ukuhambisana nenqubo-mgomo nezinye izikali nemithetho esungulwe endaweni ukuze kufinyelelwe emaqhingeni entuthuko angcono.
Enye indlela yesiqiniseko segalelo eliyingxube lapho kubunjwa iqhinga wukunika amalunga amathimba omsebenzi uhlu lokukhuthaza imicabango nemibono. Uhla lungaba yimibuzo ethile ekhumbuza nesiza amalunga ukuba acabange ngokuvulelekile.
Sebenzisa inhlanganisela yamasu ukukhuthaza amaqhinga entuthuko edidiyele, uma kungenzeka.
Idolobhana elithile elibizwa ngeFree Town linemindeni eminingi engayikhokheli imisebenzi yomphakathi (cishe amaphesenti angu 62,5). Imindeni elinganiselwa emaphesentini angu 35 ayinawo amandla okukhokha, ngaleyondlela iyehluleka ukuletha imali elindelwe.
Inhloso: Ukwenza ngcono izinga lokukhokha ngamaphesenti angu 50 esikhathini esiyizinyanga ezingu 36 ezizayo. Injongo yalokhu wukwenyusa imali engena emkhandlwini nokwandisa imali eyotshalwa emisebenzini yenqalasizinda.
ukwethula ngendlela engcono izidingo zomphakathi ngenhloso yokukhuthaza labo abangakhokhi ngenxa yokungeneliswa yizinga lomsebenzi kamasipala.
Lemiphumela elandelayo yokwenza ngcono izinga lokukhokha ladwetshwa emhlanganweni weSigungu sabaMmeli boMphakathi.
Ukwentuleka kwamanzi enele okuphuza ezakhamizini eziningi emalokishini kwavela njengesinye sezidingo-nqangi edolobheni iFree Town. Nakuba izinsiza zokuphakela amanzi zaqhamuka njengembangela enkulu yenkinga, ukuhlaziya okujulile kuveza isimo sokushoda kwamanzi endaweni (kuphazamisa omasipala abaningi esifundeni), cishe amanzi angamaphesenti angu 60 asetshenziselwa ukunisela kanti uMnyango weZolimo uhlose ukwandisa izindawo eziniselwayo ngamaphesenti angu 20. Ezindaweni eziphakelwa amanzi okusetshenziswa ekhaya, amanzi amaningi alahleka ngokuvuza (cishe amaphesenti angu 30) nokuyinto ephinda yengezele enkingeni yokwentuleka.
Omasipala abaningi esifundeni bavumelana ngezinhloso ezithinta ukuphakela amanzi.
Ngenxa yokuthi ukufinyelela emanzini ahlanzekile ezakhamizini kungenzeka ngokubhekela uhlelo lonke lokuphakela esifundeni nokuncintisana okukhona ekusetshenzisweni kwamanzi, kusemqoka ukuhlanganyela njengesifunda "Umbuthano wokufundisana ngeQhinga lamanzi" nokumema bonke abathintekayo ekusebenziseni lenqalasizinda eyingcosana. Lesi simemo singabandakanya uMnyango weZolimo, izinhlangano ezibhekele intuthuko, abantu abasebenza ngamanzi nonjiniyela bamanzi.
Ukwenza ngcono amaqhinga okonga amanzi.
Ababambe iqhaza embuthanweni wezifundo esifundeni bavumelana ngengxube yamaqhinga A, C,D noE. Amanzi ongiwe ngamaqhinga C, D noE enele ukunakekela amaphesenti angu 90 alabo abangenawo amanzi ahlanzekile okuphuza.
Iqhinga B, layekwa, ngoba laliyonakekela amaphesenti angu 30 ethimba elidingayo. Kwanqunywa ukusebenzisa iqhinga B ngo 2005.
Umasipala uzibandakanya kwinkulumo-mpikiswano yezinhlobo ezimbili. Eyokuqala, igxile ekukhuthazeni ezomnotho, eyesibili ohlotsheni lwezikhali zokugqugquzela neyosetshenziswa ngumasipala.
Umasipala uthatha isinqumo ngeqhinga eligxile kwezolimo ngokukhuthaza izimboni zemikhiqizo yolimo nezimboni ezikhiqiza kancane imikhiqizo esetshenziswa yizimakethe zendawo (ikakhulu inqalasizinda yomphakathi) ingxube yamaqhinga A, B no C. Isinqumo somasipala sibhekela izinga lokungasetshenziswa ngokwenele kwezolimo, amathuba amancane okunxenxa izivakashi nokwentuleka kwezinto ezinhle noma amalinge kazwelonke okuhlela indawo.
Osomabhizinisi abancane nabakhiqizi bakhononda ngenqubo ende yokuphatha nebenqabela ukukhula nokuzibandakanya endimeni enkulu yokuhweba.
Ukuqeda imibandela eminingi kubatshali-zimali ngokusungula "Isikhungo Esisodwa Sezinsiza eziningi" nokutholakala kuso izinsiza eziningi.
Kuthathwa isinqumo sokugwema lonke uhlobo loxhaso oluqondile (ngaphandle kokuqeqesha nenkokhelo yomhlaba womphakathi).
Izinkomba zenhloso ngayinye.
Imiphumela yomsebenzi ngamunye nenkomba yokuyozuzwa kanjalo nalapho umsebenzi uqhutshwa khona.
Isilinganiso sezindleko nesabelo sezimali nomthombo wemali.
Isigaba 3 yisigaba esiyinjini lapho umasipala kufanele aqiniseke ngokwenza iziphakamiso zemisebenzi eziqinile futhi ezifanele nezingasebenza ngempela. Yisigaba sochwepheshe bomsebenzi nezimali, isigaba lapho abasebenzi bomasipala kufanele benze khona umsebenzi wasehovisi kodwa futhi yisigaba lapho amathimba ezakhamuzi athintekayo edinga ukubamba iqhaza nokubuyekeza izidingo zawo bazilumbanise nesimo sendawo.
Yimiphi imininingwane edingwa ngabaphathi ohlelweni oluhle lweziphakamiso zemisebenzi ukuhlola ukuthi ihambisana nemigomo, izinhloso namaqhinga; ukuqiniseka ukuthi umsebenzi uqhubeka ngemfanelo; ukwazisa umphakathi lokho okungalindelwa ngesikhathi umkhandlu usabambe izintambo?
Kufanele wazi ngokungazuzwa, izinga lempumelelo ekufezeni izinhloso.
Umuntu udinga ukwazi okuyokwenziwa nokuthi kuyokwenziwa ngasiphi isikhathi ohlelweni lomsebenzi. Ngamanye amazwi, imiphumela yomsebenzi ebekelwe izinkomba nendawo oyoqhutshwa kuyo.
Umuntu udinga ukwazi ukuthi ngubani oyekwenza okuthile nokuthi kuyokwenziwa nini. Inhloso yalokhu wukuqinisekisa ukuthi imiphumela yethulwa ngesikhathi. Lolulwazi aludingi ukwethulwa nsuku zonke noma ngazo zonke izinyanga epulanini lentuthuko yeminyaka emihlanu kodwa njalo ngonyaka.
Umuntu udinga ukwazi noma umsebenzi uyokwenzeka yini akucatshangelwe isabelo sezimali sesikhashana nokuthi imali iyovela kuphi. Ngakho, isiphakamiso somsebenzi kufanele sixube isilinganiso sezindleko nesabelo sezimali kanjalo nomthombo wemali Umsebenzi wokuHlela 3 /10.
Umsebenzi wokuHlela 3 /3 unika incazelojikelele nohlaka lohlu lokwethula iziphakamiso zemisebenzi. Ukuqoqa ulwazi ngomsebenzi ohlongozwayo ohlakeni ngalunye kusiza ekuhloleni umfaniswano nokugculisa kwesiphakamiso somsebenzi. Ungakwazi ukulandela umkhondo phakathi kwezinsiza zemali, imisebenzi eyenziwe ngezinsiza, imiphumela elindelwe nomthelela ovele. Lolu hlaka lwencazelojikelele yisikhali esibalulekile sokufinyelela ohlelweni lokuphatha olugxile emiphumeleni nasezinhlosweni. Ukufinyelela kulesi sinqumo akusona nje isenzo sobungoti kodwa sidinga inkulumo-mpikiswano nezinqumo eziningi okumele zixazululwe.
Ukudweba iziphakamiso zemisebenzi efezekayo, ngokubeka ngokucacile. Ngaleyondlela kube nomthelela ogxile kakhulu ezinhlelweni zokuphatha umasipala eziphokophelele umphumela. Ukwedlulisa imisebenzi emathimbeni amancane ochwepheshe nokunika ithuba lokuhola umsebenzi labo abajutshelwe wona.
amaThimba omSebenzi abunjwayo kumele axube abakhethwe yizikhungo ezingathinteka neziyobandanyeka emisebenzini esiqaliwe.
Umsebenzi ngamunye oqokiwe kumele uthole isabelo sezimali sokuqala ngaphambi kokuba Ithimba lomSebenzi liqale ukuhlelela umsebenzi.
Ngesikhathi sokuhlela umsebenzi, amaThimba omSebenzi kumele abonisane nezakhamizi, imiphakathi nababambe iqhaza noma abathintekayo ngomsebenzi. (Umsebenzi wokuHlela 3 /4) kanjalo nabamele izinhlangano eziwumbimbi (izikhungo zikazwelonke/izifundazwe, abethula imisebenzi ezimbonini ezizimele, imboni ezimele) abangesiyona ingxenye yeThimba lomSebenzi (Umsebenzi wokuHlela 3 /5).
Ekugcineni kohlelo, amaThimba omSebenzi kudingeka ethule iziphakamiso ezimfushane zohlaka lwemisebenzi nezihlanganisa ulwazi oluqoqwe ngenhla ngaphansi kwesihloko imiphumela yeSigaba 3.
Ukuveza imininingwane yobuchwepheshe nethuba lempumelelo yohlelo lwe-IDP, ngaleyondlela kube nesiqiniseko sokuhambisana kweziphakamiso zemisebenzi nenqubo-mgomo nezidingo zohlelo lwemboni.
Isiqiniseko sokuthi amapulani emboni noma izinhlelo (eziqondene nezidingo-nqangi ze-IDP nezixubene nenqubo ye-IDP) zihambisana nezidingo zendawo, izinhloso namaqhinga.
b Iminyango yemboni ithatha izintambo zokuhola umsebenzi wokudweba amapulani emboni afundwa wumthetho yilawo kuphela afanele izimboni ezintathu, eyamanzi, izithuthi nokulawulwa kwenkunkuma. Lomsebenzi wenziwa kube kubhekwe izidingo-nqangi zomasipala, izinhloso namaqhinga nokwethula iziphakamiso ezifingqiwe zemisebenzi eKomidini eleNgamele I-IDP. Lendlela eqokiwe isebenza kuphela emisebenzini yemboni.
b Ukuhlela imboni sekuphothuliwe ngaphambi kokuba inqubo yeIDP ingene esigabeni sokuhlela: kulomgudu, amapulani emboni kungadingeka acatshangwe mayelana nezinto ezikleliswe phambili, izinhloso namaqhinga bese zibuyekezwa ukuze zihambisane nemigomo, amaqhinga nemibandela yemboni.
c Ukuhlela imboni ngeke kwaqedwa ngesikhathi se-IDP esibekiwe: Uma kwenzeka kanjena, amathimba okuhlela imboni kumele aveze iziphakamiso zemisebenzi yesikhashana nezihambisana namaqhinga e-IDP nokuqhuba umsebenzi wokuhlela okugcwele esigabeni esilandelayo. Ukuhlela esigabeni esilandelayo kuyosekelwa ngamaqhinga nezinhloso ze-IDP.
Izinhlelo ezikhona njengamanje, imisebenzi eqhubekayo noma ecatshangwayo nezinhlelo ezaqalwa ngaphambi kwenqubo ye-IDP zingafakwa ngaphansi koHlelo lweNtuthuko Edidiyele.
Ukubandakanya bonke ababoshezelwe ukuqhuba umsebenzi nochwepheshe ngesikhathi sokudweba imisebenzi ngenhloso yokuqinisekisa ukuthi ama-IDP iyoba yimpumelelo nokuzilungiselela kwenhlangano.
Amathimba emiSebenzi anikwa Imigomo yomsebenzi okumele wenziwe nehlanganisa izinkombandlela zeqhinga lendawo nezinhloso zakhona.
Amathimba emiSebenzi kumele aphasiswe yiSigungu sabaMmeli boMphakathi ukuqinisekisa ukuthi zonke izingxenye zabantu ziyabandanyeka.
Isigungu sabaMmeli boMphakathi sixoxa, semukele ingxube ephakanyiswayo yethimba nemigomo yokwenza lomsebenzi nokunika Ithimba lomsebenzi imilayelo eqondile necacile.
Imigomo Yokwenza umsebenzi yethimba ngalinye kumele iveze isithombe somphumela wenqubo yokudweba iqhinga.
Ingxube yeThimba lomSebenzi lincike ohlotsheni lomsebenzi. Imisebenzi egxamalaze ezimbonini idinga amathimba agxamalazile. Esiwombeni semisebenzi egxamalaze nezimboni, kwenele ukuba namathimba axube izimboni.
Eziwombeni zomasipala abancane nabentula amandla abasebenzi, amathimba angaxuba amalunga asebenza ngokugcwele nasebenza ngezikhathi ezithile kuphela. Ochwepheshe ngodaba olugxamalazile njengemvelo noma Ingculazi/Isandulela-ngculazi kufanele bafakwe njengamalunga esikhashana.
Abasebenzi abangochwepheshe abasingethe umsebenzi osuqaliwe kumele badlale indima ephezulu emathimbeni omsebenzi.
Amasonto amabili amalungiselelo ngesikhathi esifanayo no 3 /2 kuhlangene nosuku olulodwa lombuthano wokufundisana kuhlangene no 3 /2.
Ukubumba amathimba omsebenzi wukhiye wokusungula amaxhama okuhlela nokuxhumanisa aholela empumelelweni.
Ukuqinisekisa ukuthi izinsiza ezikhona zisatshalaliswa ngendlela esobala nenomqondo phakathi kwemisebenzi eyizidingonqangi nenkokhelo ejwayelekile.
Ukwaba isabelo sezimali semisebenzi yonyaka nezinhlelo ezingabalulekile kakhulu.
Isabelo sezimali sokuqala kumele semukelwe yiSigungu sabaMmeli boMphakathi.
Isigungu sabaMmeli boMphakathi sixoxa, semukele isabelo semali eyokwabiwa.
Ukwaba isabelo sezinhlelo ezilindelwe yiminyango yezifundazwe nozwelonke ezingaphathelene nezidingonqangi kumele zifakwe.
Amalungiselelo okwaba isabelo sezimali sokuqala enziwa ngokubonisana neminyanga yezifundazwe/uzwelonke nezinye izikhungo zemali.
Umphathi-zimali kamasipala kufanele adlale indima yokuhola inqubo.
Amasonto amabili amalungiselelo (isikhathi esifanayo njengo 3 /1) kuhlangene nosuku olulodwa lombuthano wokufundisana (kuhlangene no 3 /1).
Nakuba kusobala ukuthi izindleko zomphakathi kamasipala angeke zabelwe kuphela izidingonqangi, ukuhlela okubhekele ikusasa kuchaza ukwenyusa inani elihlinzekelwa izidingo ezikleliswe phambili.
Isincomo sokusebenzisa Uhlaka olufanayo olwenziwa ekhasini elilodwa nelisetshenziswa kuzo zonke iziphakamiso.
Ikhasi lohlaka oluhlongozwayo lumboza yonke imibandela eqondene nemboni maqondana nokuhlela umsebenzi.
ISIGABA 3: IMISEBENZI Umbuzo Kanjani?
Ukuqinisekisa ukuthi imisebenzi esiqaliwe ihambisana nezidingo eziqondile namandla alabo abayisebenzisayo nokuba ithole ukwesekwa nokuthandwa yibo.
Iziphakamiso ziveza isithombe sezidingo zoqobo nezidingo zemiphakathi/ababambe iqhaza abaqhakambisa isidingo okwavunyelwana ngaso.
Ukwazisa imiphakathi ethintekayo, ababambe iqhaza nezakhamizi ngomsebenzi ohlelwayo, ukubamemela emihlanganweni nokulalela imibono nezinkinga zabo.
Imibandela yokubamba iqhaza yehluka ngezinhlobo zemisebenzi. Ukudweba inqalasizinda eyenzelwe umphakathi noma imisebenzi kudinga izingxoxo eziningi nemiphakathi ethintekayo, ikakhulu uma kudingeka umbimbi nomphakathi. Isimo esifanayo sikhona emisebenzini efuna ukwesekelwa noma leyo ebandakanya ukubambisana nabantu abathile.
Izingxoxo eSigungwini sabaMmeli boMphakathi nokubamba imihlangano nomphakathi kungaba yindlela enhle yokudingida imisebenzi esabalele nomasipala.
Amathimba omsebenzi ahlola ngokucophelela uhlobo lwegalelo elingafakwa ngabantu abathile emphakathini ngenhloso yokugwema ukuhlupha abantu abangathintekile yisimo noma udaba oluthile.
Indlela Amathimba omsebenzi abamba ngayo iqhaza kumele ihlinzekele izinguquko. Ayidingi uhlaka lwenhlangano olunqunywa phambilini.
Isikhathi sehluka ngemisebenzi. Uhlaka lwesikhathi lungeqi enyangeni eyodwa. Uma kunokushayisana okungaxazululeki ngamaThimba omSebenzi, Umxhumanisi we-IDP kumele angenele ukuze kutholakale isisombululo.
Lonke uhlobo lokufaka noma lweqhaza lomphakathi noma abanentshisekelo kumele lumele bonke abantu.
Emisebenzini ephathelene nokusetshenziswa komhlaba noma ukusebenzisa izinsiza zemvelo, kusemqoka ukubandakanya abaholi bendabuko (kuncike eqhazeni labaholi bendabuko kuleyondawo).
INHLOSO: Ukuqinisekisa ukuthi iziphakamiso zomsebenzi zilumbene namaqhinga nemigomo yezinhlaka zesifundazwe kuhulumeni.
Iziphakamiso zemiphumela kumele ziveze isithombe futhi zilawulwe yimibandela yomthetho, imihlahlandlela, amaqhinga, izidingonqangi, imigomo nolwazi lobungoti lweminyango yesifundazwe nekazwelonke nobuchwepheshe bemboni ezimele nengaxhumene nohulumeni.
Ngenqubo: Ukubandakanya abasebenzi bomnyango wemboni, izinhlangano ezingaxhumene nohulumeni nababambe iqhaza abavela ezimbonini ezizimele okufanele badlale indima enkulu ekudwebeni iziphakamiso zemisebenzi ehambisana nezidingo zomsebenzi.
Ngaphambi kokubonisana ngawo, bazise ngemvelaphi yamaQhinga eNtuthuko neZinhloso okwakhethwa kwadwetshwa ngawo uhlaka lwezinsiza zezimali nohlelo okuyosetshenzwa ngalo.
Iqhaza elididiyele kumele lihlelwe ngaphandle kwemibandela eminingi kuye ngaleso sidingo. Ezikhathini eziningi, ukuxhumana okubhalwe phansi noma ukushaya ucingo kuvame ukuba nomthelela omuhle kunemihlangano.
Abasebenzi bemboni abavela kwezinye izinhlaka zikahulumeni kanye nombimbi nezinhlangano ezingaxhumene nohulumeni bangaba ngumgogodla ekudwebeni iziphakamiso zemisebenzi kuphela uma beyingxenye yeThimba lomSebenzi.
Ukubandakanya abasebenzi bemboni abaphuma kwezinye izinhlaka zikahulumeni nophathini abavela ezinhlanganweni ezingahlobene nohulumeni kanye nasembonini ezimele. Lokhu kuyokwenzeka izikhathi ezithile ezinyangeni zokuqala ezimbili kulesi sigaba.
Khumbula ukuthi imisebenzi emikhulu nejulile iyochazwa kabanzi ohlaziyweni lokuhlola ithuba lempumelelo womsebenzi ongakaqalwa. Ngakho, iqophelo lolwazi oludingwa kubasebenzi bemboni kwezinye izinhlaka zikahulumeni, ombimbini lwezinhlangano ezingaxhumene nohulumeni nasembonini ezimele liyogxila emibandeleni yemiphumela yokuDweba Iziphakamiso zomSebenzi (3 /3) kuleso sigaba.
INHLOSO: Ukuveza isithombe esicacile emkhandlwini, kubaphathi nasemphakathini ngomthelela olindelwe nemihlomulo yomsebenzi ngenhloso yokweseka ukuthi kungani umsebenzi ubalulekile nesisekelo sokusungula uhlelo lokuqapha nokuvivinya.
Izinkomba zenhloso kumele zinqunywe njengengxenye yenqubo ephindaphindekayo yokuhlela umsebenzi neyophenduka iqiniso. Igalelo lomthelela linganqunywa kuphela uma Ithimba lomSebenzi lazi ukuthi umphumela obekiwe ungazuzwa ngezinsiza ezikhona.
Izinhloso ezingaphatheki (njengokwenza ngcono impatho ngaphakathi emahovisi kamasipala) zingachazwa ngezinkomba ezingaqondile ngqo (njengokwenyuka ngephesenti elithile lokweneliseka kwabathengi noma ukuncipha kwesikhathi sokuma emgqeni).
ngo 2005, izinga lokwentuleka kwemisebenzi elokishini X liyokwehla ngamaphesenti angu 40 (kwabesifazane, liyokwehla lisukela emaphesentini angu 50 lifinyelele ku 35). Bonke abasebenzi abasanda kuqashwa bahlala emsebenzini izinyanga ezingaphezulu kwezingu 12.
Eziwombeni lapho kunzima khona ukukala umthelela obonakalayo, kungasetshenziswa indlela yokuhlola imiphumela ngokuhlanganyela namathimba aqokiwe nabantu abanezinsiza.
INHLOSO: Ukunika abaphathi bomsebenzi nokuqondwe ukuba bahlomule umbono ocacile ngalokho okumele kwethulwe, kulowo ofanele, isikhathi nendawo.
Incazelo yesabelo, inani lakho, lowo oyothola, unyaka nendawo.
Imiphumela iyiqhaza elenezela ezinhlosweni ezibekiwe. Kumele ichazwe njengengxenye yenqubo yohlelo eqhubekayo nalapho imiphumela nezinkomba ezincikile zilumbaniswa khona nezinkomba zenhloso.
Isinqumo ngamathimba aqokiwe, imiphumela yonyaka elindelwe nendawo ichaza isinqumo ngezidingonqangi ngubani ohamba phambili nezidingo eziyoncika ezidingweni eziphambili zomphakathi njengoba ziqagulwe ezingeni lokuhlaziya umphakathi/ababambe iqhaza?
Izindawo kumele zichazwe kuphela emisebenzini yemiphumela yomsebenzi nengahlinzekelwe kwenye indawo ngesikhathi esisodwa.
Ngesikhathi sokunquma nokuchaza imiphumela, imikhawulo nendawo enqunyiwe, uhide lwezinqumo zamaqhinga enhlangano nobuchwepheshe okumele zithathwe (isibonelo, impahla yokwakha, ubukhulu nalapho kubekwe khona impahla yokusebenza) ngamaThimba omSebenzi. Lezi zinqumo zidinga ukubandakanya abayohlomula nezinhlangano eziyodlala indima enkulu ekutshaleni izimali nokuqhuba umsebenzi osuqaliwe.
Indlela okuchazwe ngayo imiphumela yomsebenzi incike odabeni lweqophelo lwezinga lomsebenzi, ngakho ezindlekweni zokutshala imali nezinhlelo zokuqhuba umsebenzi. Nakuba kwenzeka ezinye izinqumo zinqunywe ngaphambili njengengxenye yenqubo lweqhinga lokuthatha izinqumo, ezinye izici zinganqunywa ngokwesimo ngasinye ezingeni lendawo. Lezi zinqumo kufanele zithathwe ngokucophelela nangemuva kokubhekela umthelela esikhathini eside esizayo.
INHLOSO: Ukuqinisekisa ukuthi amaxhama okuhlela nokuqhuba umsebenzi asebenza ngendlela efanele ngokulungisa uhlaka lwepulani lwebhizinisi olunemininingwane egcwele.
Incazelo emfushane yalokho okumele kwenziwe, isikhathi sokwenza nabayokwenza.
Iqhaza eliphelele lokusebenzisa izikhungo eziqhuba umsebenzi kuloMsebenzi wokuHlela.
Ukuhlela umsebenzi kuchaza ukuqondanisa imiphumela elindelwe nezinsiza ezikhona. Ngakho-ke, kumele ihlelwe incike emiphumeleni elindelwe, ngesikhathi esifanayo kucatshangwe umthamo wezinsiza. Ngesizathu sokuhlela umsebenzi, imiphumela elindelwe kungadingeka ibuyekezwe uma zingenele izinsiza zokuqhuba imisebenzi efanele.
Imisebenzi yokuhlela ephelele ayenzeki ngempela kulesigaba kanti ayidingekile kulesi sigaba sokuhlela. Kufanele kunqunywe imisebenzi edingekile ukwenza izibalo zezindleko nombandela wesabelo sezimali.
Lapho kuqhutshwa umsebenzi wokuhlela, bonke abalindelwe ukwemukela izibophezelo zokuqhuba imisebenzi esiqaliwe kumele bafakwe/ qhathanisa Umsebenzi wokuHlela 3 /5.
INHLOSO: Ukuqinisekisa amaxhama asondelene okuhlela nokudweba isabelo sezimali ngokuqagela okuhluzile izidingo zemali nokubuyekeza imiphumela nezinhloso esondelene nezinsiza zemali ezikhona.
Kungani Ukufaka isandla ekwethuleni imisebenzi eshibhile neyohlala isikhathi eside ngokufinyelela esilinganisweni esinobuqiniso sezindleko zokusebenza okuwumphumela womsebenzi?
Isilinganiso sezindleko ezabelwe imisebenzi yonyaka nevamile, nomthombo wemali.
Ngenqubo: Ukubonisana nomphathi-zimali nezikhungo ezibolekisa ngemali.
Lumbanisa izidingo zesabelo-zimali nokwabiwa kwesabelo sezimali ngokubuyekeza umgomo nemisebenzi. Funa eminye imithombo yezimali.
abasebenza ngokubala izilinganiso ezifanele zezindleko zesikhathi esedlule abalindelwe ukufaka isandla ekufakeni imali emsebenzini.
Kulesi sigaba, zonke izindleko nezibalo zesabelo-zimali yizilinganiso.
Esigabeni 4, umasipala kumele aqiniseke ukuthi iziphakamiso ezikhona zihambisana nezinhloso namaqhinga okuvunyelwane ngawo ukusebenzisa uhlaka olukhona lwezinsiza (izimali nesikhungo) nokuhlonipha imibandela yomthetho. Ngaphezu kwalokhu, iziphakamiso zemisebenzi ngaminye kungadingeka zilumbaniswe ngokwengqikithi, indawo nesikhathi ngenhloso yokufinyelela ezinhlelweni ezibumbene nezididiyele. Ukuhlela ngalendlela kwenzeka komasipala nasezikhungweni noma labo ababambe iqhaza ekwethuleni imisebenzi ngaphakathi kumasipala. Lesi sigaba sibalulekile ekufinyeleleni oHlelweni oluDidiyele lweNtuthuko.
b Izinhlelo eziDidiyele zeMboni noma izinhlelo zemboni yesikhungo ngasinye eziyohlanganiswa zithathelwa emisebenzini ethile ye-IDP, kwezinye izinhlaka zemisebenzi egamanxile kwi- IDP nakweminye imisebenzi esondelene ne-IDP.
c Uhlelo lweziMali lemiNyaka engu-5 elisebenza njengohlaka lwesikhashana ekuphatheni izimali eziqoqwayo nokuhlela izindleko. Lihlanganisa izindleko zemisebenzi yenqalasizinda kanye neyonyaka. Lombhalo usemqoka ekuqiniseni amaxhama okuxhumana phakathi kwesigaba sokuhlela nokudweba isabelo sezimali Umsebenzi wokuHlela 4 /4.
d Uhlelo lweminyaka engu-5 lweNqalasizinda luhlanganisa izimali ezitshalwa wumphakathi ezivela kuyo yonke imithombo.
f Uhlelo Oludidiyele Lokwengamela ukuQapha nokuPhatha umsebenzi osuqaliwe luhlanganisa izinkomba zentuthuko kanjalo nokwenziwa komsebenzi. Uhlelo luthathelwe ezinkombeni ezincike emsebenzini, emiphumeleni ebekiwe nakulokho osekuzuziwe.
g Uhlaka lweNtuthuko yokuHlela iNdawo olukhombisa ukuhambisana kwe-IDP nomgomo wokuhlelwa kwendawo namaqhinga kanye nesisekelo sokuxhumanisa imisebenzi yokuhlela indawo nezinqumo zabaphathi ngokusetshenziswa komhlaba.
h Uhlelo Oludidiyele lokuNciphisa ubuPhofu/ukuLingana ngobuLili olukhombisa ukuhambisana kwe-IDP nenkombandlela yenqubo-mgomo ephathelene nezindaba zobuphofu nobulili.
k Uhlelo oluDidiyele lweSandulela-ngculazi/nengculazi olukhombisa yonke imizamo yokudingida ubhubhane lwesifo.
l Uhlelo lokweNgamela Inhlekele engeyona inhlanganisela yezinto nezici ezithathwe kwezinye izinhlelo kodwa eziwuhlelo oluzimele lodwa, olukhombisa ukuzilungiselela komasipala ekubhekaneni nezimo ezehlukene Umsebenzi wokuHlela 4 /11.
Ukuzimisela ngokwenele ukubhekana nenhlekelele: Imiphumela eminingi yalokhu ifingqiwe. Ayidingi ukuhlela okwengeziwe nezinyathelo zokuthatha isinqumo. Imiphumela idinga ukuhlolisiswa, ukubuyekezwa nokuhlanganiswa.
Isinyathelo sokuqala: Ukuhlunga zonke izinhlaka zemisebenzi ehlongozwayo ukuze zihambisane nenqubo-mgomo, umthetho, izidingonqangi, izinhloso, uhlaka lwesabelo-sezimali, amaqhinga nesivivinyo sokubheka ithuba lempumelelo yomsebenzi ohlongozwayo ungakaqali.
iKomidi eleNgamele I-IDP liyohlola ukuthi inkambiso efanele ilandelwe izikhungo zemboni zihlole ukulandela imibandela yemboni. Ngesikhathi kuhlolwa inqubo, izikhungo zemboni zingahlanganisa uhlaka lwazo lwezinhlelo.
Isinyathelo sesibili: Iziphakamiso zomsebenzi nemiphumela yokuhlunga kwethulwa eSigungwini sabaMmeli boMphakathi nokuyisona esixoxa sifinyelele esinqumweni ngesiphakamiso esethuliwe. Izincomo ziqonde ukudwetshwa komsebenzi, isabelo sezimali nezidingonqangi ngokwesikhathi (lezo ezikleliswe phambili- ngonyaka wokuqala, ezingabalulekile kakhulu -ngonyaka wesihlanu).
Ukwaba izimali nezidingonqangi ngesikhathi kuncike kakhulu ekubalulekeni naseqophelweni lemisebenzi ehlongozwayo. Lesimo sidala ugqozi emaThimbeni omSebenzi ukuba adwebe imisebenzi ehambisana nomgomo, imihlahlandlela, nemibandela enhlobonhlobo (Izinyathelo 1 no 2 ziyahlanganiswa eMsebenzini wokuHlela 4 /1).
Isinyathelo 3: Iziphakamiso zemisebenzi ziguqulwa ngamaThimba omSebenzi ngokuhambisana nezincomo, kanti ngesikhathi esifanayo izinhlelo namaqhinga adidiyelwe (ingxenye yeqhinga lemisebenzi ebekelwe unyaka) ahlanganiswa ngabasebenzi/ochwepheshe abaqokelwe izinto ezigamanxile. Njengoba izinhlelo ezididiyele kufanele zibe yisithombe seziphakamiso ezibuyekeziwe, yombili inqubo kumele yenziwe ngokuhlanganyela.
Isinyathelo 4: Izinhlelo namaqhinga adidiyele ethulwa, adingidwe embuthanweni wezifundo zeSigungu sabaMmeli boMphakathi (Izinyathelo 3 no 4 ziyahlanganiswa eMsebenzini wokuHlela 4 /2).
Uma sekuphothulwe iziphakamiso namaqhinga abuyekeziwe futhi sekuvunyelwene nenqubo yokudweba I-IDP isiphethiwe. I-IDP isingahlanganiswa ngemiphumela eqoqwe ezigabeni ezine zohlaka lwe-IDP.
Uhlaka lwezinhlelo zemboni oluthathelwe eziphakamisweni zomsebenzi.
Ukwethula nezingxoxo ngohlaka lweziphakamiso zomsebenzi eSigungwini sabaMmeli boMphakathi ukuqinisekisa ukubambisana phakathi kwezimboni nemikhakha ehlukene.
Ukwedlulisela izincomo zokubuyekeza uhlaka lweziphakamiso zomsebenzi emaThimbeni omSebenzi.
Ukulumbanisa nokuxhumana neminye imisebenzi.
Isigungu sabaMmeli boMphakathi yinkundla okuhlaziywa kuyo imibandela yokuhambisana nokulumbana kwinqubo. Ngakho, inqubo yezingxoxo phakathi kwemboni ngokwentuleka kwezimali iyoncika kakhulu emfanelweni nasekuhambisaneni kwemisebenzi nemigomo, izidingonqangi namaqhinga amisiwe.
Ukuhlunga kungathatha isonto elilodwa.
Umbuthano wokufunda: izinsuku ezimbili kuya kwezintathu.
Ukuhlunga nokuphawula ngeziphakamiso kumele kwenziwe ngendlela ehlelekile, enesikali esibonakalayo nesobala. Inqubo ethathwa njengachemile ngokubona kwamaqembu abambe iqhaza. Lokhu kuyoba wumbandela wokwamukeleka kwemiphumela yenqubo.
INHLOSO: Ukusiza iziphathimandla zomasipala, izinhlangano ezifaka imali, osombusazwe, ababambe iqhaza namalunga omphakathi anentshisekelo ukuhlola umfaniswano ngezinto ezigamanxile, njengesivivinyo sethuba lempumelelo yomsebenzi ongakaqalwa, umthelela wokuhlela indawo, umnotho, inhlalonhle nezemvelo.
Ukwethula izinhlelo ezididiyelwe/izinhlelo zeSigungu sabaMmeli boMphakathi.
Imiphumela yokubuyekeziwe iyofakwa ohlakeni lwe-IDP.
Amalunga eKomidi lokweNgamela I-IDP, iSigungu sabaMmeli boMphakathi noma abanye ochwepheshe kufanele baqokelwe ukuhlanganisa izinhlelo ezigxile eziphanyisweni zemisebenzi nasemihlahlandleleni yeqhinga lendawo. Labantu kumele babe wongoti (isibonelo, Uhlelo lweziMali libunjwa wumgcini-zimali, uhlaka lwentuthuko yokuhlela izindawo-umdwebi-dolobha noma umdwebi-sifunda).
Ukubuyekeza nokuhlanganisa kuyothatha: Amasonto amabili.
Umbuthano wezifundo zabaMmeli boMphakathi: Izinsuku ezimbili kuya kwezintathu.
Ukusungula izinhlelo namaqhinga axubile akusho ukwengezela ngokuqukethwe kulowo msebenzi osuwenziwe kuze kube manje kodwa wukuhlanganisa izifingqo ezivela emiqondweni ehlukene. Ngenxa yokuthi lemibiko efingqiwe iwumsuka wokuhlola izinga lomfaniswano, ingaholela ekubuyekezweni kweziphakamiso zemisebenzi nokuchibiyela izinhlelo namaqhinga adidiyele.
INHLOSO: Ukuqinisekisa ukulandelwa kwemibandela yokuhlela imboni nemigomo yemboni, amaqhinga nezinhlelo ezimisiwe ngenhloso yokwakha isisekelo sokuhlelela imisebenzi yeminyango nokudweba isabelo sezimali.
Umbiko obhaliwe ofingqiwe onamakhasi amabili kuya kwamathathu, embonini ngayinye edwetshelwe imisebenzi yenqubo ye-IDP.
Ukuhlanganisa imiphumela ebumbene/izinkomba/isheduli yesikhathi semisebenzi eqondene nemboni noma izingxenye zemisebenzi.
Inqubo: Bona Umsebenzi wokuHlaziya 4 /2.
Uma ikhona imibandela yomthetho ezingeni likazwelonke/esifundeni, kumele zingeniswe kulezo zimboni ezithintekayo njengengxenye ye-IDP.
ngabe izindaba zemboni zihlaziywe ngokuphelele?
ngabe zilandelwe ngempumelelo imihlahlandlela yemboni?
zikhona yini izihibe ezingahlinzekeli ngokwenele igalelo elifanele lemboni?
Qiniseka ukuthi izincomo zabaMmeli boMphakathi ziyafakwa eziphakanyisweni zokugcina naseziNhlelweni Ezididiyele iziMboni ngazinye.
Uma amapulani emboni edingeka, bona 4 /3a, 4 /3b, 4 /3c.
Izinhlelo Ezididiyele iziMboni kumele zehlukanise ngokucacile phakathi kwemisebenzi/izenzo nezindleko ze-IDP nalezo eziseceleni.
Nakuba izinhlelo zalezi zimboni zingeyona ingxenye ye-IDP (isifingqo sawo), imibandela yengqikithi yazo ifingqiwe lapha ngenhloso yokwethula imibandela ebonisa umongo we-IDP.
izimali namandla okuzenzela.
Umbhalo ongaphansi kwamakhasi angu 30 nge WSDP.
Uma yenabela ngaphezu komasipala oyedwa, umasipala ngamunye kufanele umelwe yisisebenzi esisodwa semboni ethimbeni lokuhlela iWSA ukuqinisekisa ukulumbana kweWSDP nemisebenzi ethintene namanzi kwi-IDP.
Ezinye izingxenye zeWSDP ziyobe sezikhiqiziwe ezigabeni zokuqala zenqubo yokuhlela intuthuko. Umsebenzi njengamanje wukuhlanganisa ulwazi lube wuhlelo lwemboni ukuze lethulwe.
Uhlelo oluDidiyele lweziThuthi (ITP) kumele lusungule umbono, inqubomgomo, izinhloso zikamasipala ezihambisanayo nemigomo kazwelonke nesifundazwe.
d Ukuxuba isabelo sezimali esigcwele somaziphathe wokuhlela kuhlangene nezinsiza zemali mayelana nezithuthi zasemhlabeni enyakeni ofanele wezimali.
h Ukweneka iqhinga elivamile noma uhlelo lokuthutha izinto eziyingozi.
I-ITP wumsebenzi kaMaziphathe weziThuthi ohambisana nomkhandlu wesifunda.
INI -ukuxhumana nohlelo lokubambisa umphakathi iqhaza?
Umasipala kumele aqoke isisebenzi semboni esisodwa esiyosingatha I-IWMPekupheleni kweSigaba 1.
Bheka Imihlahlandlela yokuHlanganisa Izinhlelo zokuPhatha umSebenzi weNkunkuma ngendlele edidiyele. Thola imininingwane egcwele yokuphatha umsebenzi wenkunkuma ezindaweni eziminyene kodwa ezingathuthukisiwe.
Imibandela ishicilelwe kuMthetho-Sivivinywa wokuNukubeza uMoya nokuPhatha umsebenzi weNkunkuma eNingizimu Afrika nokufanele kuthathelwe kuwo eminye imininingwane. Imibandela kufanele imiswe ezinguqukweni zomthetho ezenziwe yi-DEAT.
Ezinye izingxenye ze-IWMP ziyobe sezikhiqiziwe ezigabeni zokuqala zenqubo yokuhlela intuthuko edidiyele. Isibonelo, ulwazi lomlando, isimo sabantu, inani lenkunkuma nezinye izici eziyovela esigabeni sokuhlaziya - njengengxenye yenqubo ye-IDP noma ngokulumbana kushiyane ngobudlelwane bemboni nezidingonqangi ze-IDP kanye nezinqumo ngendlela yokulumbanisa izidingo ku 1 /9c. Umsebenzi njengamanje wukuhlanganisa lolu lwazi lube wuhlelo lwemboni bese liyethulwa.
INHLOSO: Ukwakha uhlaka lweqhinga lesikhathi esiphakathi nendawo sokwaba izinsiza zomasipala ngokulandela inqubo yesabelo sezimali ngenhloso yokuqinisekisa ukuthi imali etshalwa kwinqalasizinda nakweminye imisebenzi eqhutshwa ngonyaka inethuba elihle lempumelelo namuhla naseminyakeni ezayo.
Ukuqikelela amaxhama okuxhumana phakathi kwesabelo sezimali nokuhlela jikelele.
imihlahlandlela yesisekelo sokuphatha imali nenqubo ehlanganisa inqubomgomo yenkokhelo yemisebenzi kamasipala, ukulawula izikweletu nenqubomgomo yokuziqoqa.
amaqhinga okusebenzisa imali ngendlela eyongayo.
isibikezelo samanani enkokhelo yemisebenzi kamasipala.
Ngamaqhinga amafa enani elikhulu kuphela noma ambandakanya iqhinga elinqala okumele afakwe eqhingeni lokuphatha amafa.
Uhlelo lweminyaka engu-3 lweMTEF kufanele luhlangabezane nemibandela yoMthetho wokuPhatha iziMali zoMphakathi kanye noMthetho wokuPhatha iziMali zoMasipala.
Umnyango wezimali kumele wengamele ukuhlanganisa uhlelo lwezimali ngokubonisana nomphathi kamasipala, izinhloko zeminyango, ikomidi lokwengamela noma usodolobha.
Ukuhlanganisa umbhalo: Amasonto amabili.
Iqhinga lezimali kufanele livezwe ngokucacile yizibalo zesibikezelo semali eyoqoqwa nezindleko.
ukunika incazelojikelele ecacile ngemisebenzi elindelwe nokuthi iyoqashelwa kanjani lapho isisebenza.
Izindleko zokuphatha umasipala ngonyaka kuhlangene nokulungisa izinsiza ezikhona.
Uhlelo lonke lweminyaka emihlanu akufanele lube wumbiko omkhulu kodwa malwenziwe lube saluhlaka noma umdwebo onezinkomba zomsebenzi, isikhathi oyoqedwa ngaso kuze kuphela leminyaka emihlanu.
Umnyango wezimali kumele usingathe umsebenzi wokuhlanganisa uhlelo lwezimali ngokubonisana nomphathi-masipala, izinhloko zeminyango ezengamele imisebenzi nabatshali-zimali kanjalo nabayoqhuba umsebenzi.
Ukuhlanganisa umbiko: Amasonto amabili.
Ukuhlanganisa Uhlelo lwemisebenzi yeNqalasizinda yisikhali esibalulekile ekuhloleni isabelo semali yemisebenzi ehlongozwayo (isilinganiso sezindleko), ikakhulu kulabo abengamele izimali.
Ukusungula Izinhlelo zemisebenzi yeNqalasizinda kubandakanya ukuklelisa izidingo. Ukuklelisa izidingo kuthathelwa ezinqumeni zeSigungu sabaMmeli boMphakathi.
INHLOSO: Ukuqinisa amaxhama okuxhumana phakathi kohlelo lwentuthuko edidiyele nokuphatha umasipala ngokuveza isithombe esibanzi semisebenzi enqala yomasipala ewumphumela we-IDP.
Ukusungula isisekelo sokuqapha inqubekela-phambili.
Uqwembe lwesithombe sayo yonke imisebenzi nemiphumela elindelwe kanjalo nezinkomba zemiphumela yonyaka.
Umhlahlandlela weminyaka emihlanu akufanele ube wumbiko womlomo kodwa kumele wethulwe ngohlaka noma ngeshadi elinezinkomba zemisebenzi efingqiwe noluveza ngokucacile ulwazi olufinyelela eminyakeni emihlanu.
Umphathi-Masipala yisisebenzi esengamele inqubo yemisebenzi esiqaliwe nesiboshezelwe lomsebenzi wokuhlela. Lokhu kuyomsiza ekuhloleni ukuthi I-IDP luwuhlelo olunethuba lempumelelo yini.
Umbuthano wezifundo (izingxoxo): Usuku kuya kwezimbili.
Izichibiyelo (ngemuva kombuthano wezifundo zesibili): Usuku kuya kwezimbili.
Ukuhlanganisa Umhlahlandlela Weminyaka engu-5 yisikhali esibalulekile ekuhloleni I-IDP nemisebenzi ehlongozwayo, ikakhulu kubaphathi. Kufanele kuboniswane neThimba Lomsebenzi ukuze kufinyelelwe eziphakamisweni ezilungile zemisebenzi.
INHLOSO: Ukuqinisekisa umgomo wokubophezeleka ngokusebenzisa uhlelo olulula nolunomthelela omkhulu ekuqapheni nokuhlola igxathu lomsebenzi njengesikhali sokuphatha sikaMphathi-masipala.
Umhlahlandlela ohlangene nemibandela yokusingatha uhlelo lokuqapha nokuhlola ukwenziwa komsebenzi, ukugeleza kolwazi, ukunquma isikhathi nababambe iqhaza.
Uhlelo Oludidiyele Lokuqapha Nokuhlola ukuQhutshwa koMsebenzi luxuba isakhiwo nohlaka lokuqoqa imininingwane, ukuhlaziya indlela yokuxhumana nezenzo.
Ukuhlanganisa amaphepha okuqaphela nomhlahlandlela wokushayela uhlelo.
Umasipala ngamunye kufanele uqoke isisebenzi esiyosingatha umsebenzi wokuqapha nokuhlola ukwenziwa komsebenzi. Lowo oqokiwe uyosebenza, ethula imibiko kuMphathi-Masipala ngqo. Owenza lomsebenzi unomthwalo wokwenaba ngoHlelo Lokuqapha Nokuhlola ukuQhutshwa koMsebenzi.
Umsebenzi udinga ukubonisana eduze namaThimba Omsebenzi ukuqiniseka ukuthi imisebenzi idwetshwa ngokucophelela, iqondile futhi kulula ukuqapha nokulandela umthelela.
Ukuhlanganisa Umbiko: Amasonto amabili.
Izingxoxo embuthanweni wokufunda wesibili: Usuku kuya kwezimbili.
Izichibiyelo (ngemuva kombuthano wokufunda wesibili) Usuku kuya kwezimbili.
Inobuqiniso, uma kukhulunywa ngempumelelo.
Uma ufuna iseluleko ngeqhinga lokusungula izinhlelo zokuqapha, ukuhlola nokwenza umsebenzi, ungabheka Umhlahlandlela VI.
INHLOSO: Ukwethula umgudu wokuthatha izinqumo nomhlahlandlela wesikhathi esizayo okuhloswe ngawo ukubumba amadolobha abumbene, anenhlaliswano enhle, amadolobha amancane nezindawo zokuhlala.
Ukwakha uhlaka lweqhinga ngenhloso yokusungula uhlelo olufanele lokusebenzisa umhlaba, nakhu okuyofezeka.
ukwakha isimo sethemba kubatshali-zimali esiholela ekutshalweni kwezimali wumphakathi nezinye izimboni.
Isifingqo sezindaba zokuhlelwa kabusha komhlaba nemisebenzi esondelene noma izingxenye zomsebenzi.
Yini Ibalazwe elikhombisa izinhloso namaqhinga okuhlelwa kwendawo nabhalwe ngokwenele ukunika ulwazi abaphathi bemihlaba nokuthatha izinqumo zokutshala imali?
Uhlaka lwentuthuko yokuhlela indawo kumele lube nebalazwe elikhombisa lokhu okulandelayo ngenhloso yokwazisa abaphathi bemihlaba.
Izindawo okwenzeka kuzo imisebenzi ye-IDP, ukuveza ubufakazi bokuhambisana kwe-IDP nezinhloso zokuhlela indawo namaqhinga aboniswe ebalazweni.
Yethula umbiko eThimbeni lomSebenzi uma kunokushayisana noma ukungahambisi ngendlela efanele.
Uma umasipala engenawo amandla noma ikhono elenele emkhakheni wokuhlela idolobha noma isifunda, kungaqokwa usizo lochwepheshe (isibonelo, isikhungo sePIMSS).
Ayikho inqubo ehlukile kodwa umnyango ohlelayo kumele uzihlinzeke ngamasonto okungenani amahlanu.
Ukuhlanganisa kuhlangene nesivivinyo semisebenzi: Amasonto amabili.
Ukwethula umbiko ethimbeni lokusungula umsebenzi nokwemukela izichibiyelo: Amasonto amabili.
Umbuthano wezifundo zeSigungu sabaMmeli boMphakathi.
Ukubuyekeza umbhalo: Isonto elilodwa.
Uhlaka lweNtuthuko yokuHlela indawo lumiselwe ukuba yingxenye esemthethweni kwi-IDP. Lokhu kuchaza ukuthi kufanele lucace ngezinto olufuna zenzeke noma ukwenqabela ukusetshenziswa komhlaba ezintweni ezithile kodwa akusho ukuthi seluyoshaya umthetho kuyo yonke indlela okumele kusetshenziswe ngayo isiqephu nesiqephu somhlaba.
ISIGABA 4: UKUDIDIYELA Ukubandakanya wonke umuntu akuzuzwa ngemisebenzi eyisipesheli kuphela kodwa ngokuhlela yonke imisebenzi ngendlela ehlinzekela uwonkewonke.
INHLOSO: Ukuqinisekisa amalinge aqinile okunciphisa ubuphofu nokubamba iqhaza ekulinganeni kwabantu ngobulili kumasipala.
Isifingqo esididiyele semisebenzi encikene nobuphofu nokulingana ngobulili okuyingxenye yemisebenzi edwetshiwe.
Inqubo Bona Umsebenzi wokuHlela 4 /2.
Izinkinga eziqondene nobuphofu nokulingana ngobulili ziyalungiswa?
Zikhona izindlela ezenyusa ubuphofu nokungalingani ngobulili?
Qiniseka ukuthi izincomo zeSigungu sabaMmeli boMphakathi ziyafakwa eziphakamisweni zomsebenzi ophethiwe nasoHlelweni Oludidiyele lokuNciphisa ubuPhofu nokuLingana ngobuLili.
Makuqinisekiswe ukuthi abamele umphakathi bahambela umbuthano wezifundo ezihlelwe yiSigungu sabaMmeli boMphakathi.
Bona Umsebenzi wokuHlela 4 /2.
Uhlelo Oludidiyele lokuNciphisa ubuPhofu nokuLingana ngobuLili akusilo uhlelo lokwengezela nolwehlukile emisebenzini ephawulwe yizidingonqangi kodwa lenzelwe ukukhombisa ingqikithi yobubha nemizamo ye-IDP ukubhekana nesimo. Ngakho yisikhali sokulumbanisa kunokushaya indiva izidingonqangi zobulili nobuphofu.
isiqiniseko sokuthi imisebenzi ayinamthelela omubi emvelweni.
Ukuqoka leyo misebenzi edinga I-EIA.
a. Izinkinga nezindaba zezemvelo ezihlaziyiwe zilungisiwe?
b. Kuyahanjiswana nemihlahlandlela yeqhinga?
c. Zikhona izindlela eziphawula, ezibikezela nezihlola umthelela ngempela kwimvelo ngenhloso yokunciphisa umthelela omubi.
d. Kungabe uhlelo Oludidiyele lwezeMvelo lubhekele ngokwenele izinhlelo zokusebenzisa imvelo.
Yethula uhlelo luhlangene nemibono kanye nezincomo eSigungwini sabaMmeli boMphakathi.
KANJANI Qiniseka ukuthi izincomo seSigungu sabaMmeli boMphakathi ziyafakwa eziphakamisweni zokugcina zomsebenzi nasoHlelweni ngalunye Oludidiyele lweMboni?
Makuqinisekiswe ukuthi umphakathi nezakhamizi zimelwe futhi zihambela umbuthano wezifundo ezihlelwe yiSigungu sabaMmeli boMphakathi (Isigaba 4).
Uhlelo Oludidiyele lwezeMvelo akusilo uhlelo lokwengezela nolwehlukile emisebenzini ephawulwe yizidingonqangi kodwa lenzelwe ukukhombisa ingqikithi yezemvelo nemizamo ye-IDP yokubhekana nesimo. Ngakho yisikhali sokulumbanisa kunokushaya indiva izidingonqangi zezemvelo.
INHLOSO: Ukuqinisekisa amalinge aqondile okukhuthaza imisebenzi enekusasa lomnotho eliqhakazile nokudaleka kwamathuba omsebenzi.
Ukuhlanganisa umbiko ofingqiwe wemisebenzi yokuthuthukisa umnotho wendawo (LED) neminye imisebenzi eyingxenye yaleyo edwetshiwe.
zilungisiwe yini izihibe ezinqala zentuthuko yomnotho nokudala amathuba emisebenzi?
ahloliwe yini amathuba okuthuthukisa umnotho endaweni?
kuyahanjiswana yini nemihlahlandlela yeqhinga lomnotho?
akhona yini amalinge nezindlela ezidikibalisa noma ezibambezela ukutshalwa kwezimali nokudalwa kwamathuba omsebenzi?
Yethula umbiko eThimbeni lomSebenzi uma kukhona ukungahambisani noma ukubhekelwa okungenele.
Kanjani Bona amacebo enzelwe Umsebenzi ngamunye wokuHlela (4 /4 kuya ku 4 /12)?
Makuqinisekiswe ngokuthi imboni yamabhizinisi, abasebenzi, abakhulumeli bamathimba entula umsebenzi iyamelwa embuthanweni wezifunda ezihlelwa yiSigungu sabaMmeli boMphakathi eSigabeni 4.
Bona Umsebenzi wokuHlela 4 /2.
Inqubo yokuphatha ihovisi namaqhinga okuxhumana angaba nomthelela omkhulu ekutshaleni izimali nokudala amathuba omsebenzi kunomkhankaso ohlosiwe wokukhuthaza ukutshalwa kwezimali noma imisebenzi edala amathuba. Ngakho ukuqinisekisa ukuthi inqubo ihambisana nezinhloso zeLED kuyigxathu elibalulekile ekusunguleni Uhlelo lweLED olubumbene nolunegalelo elizwakalayo.
INHLOSO: Ukuqiniseka ukuthi umasipala unamalinge abumbene okwenza izinguquko ngaphakathi enhlanganweni, ngaleyondlela kwakheke amaxhama okuxhumana phakathi kwesigaba sokuhlela nokuqhubeka kwemisebenzi esiqaliwe.
isifingqo esibumbene semisebenzi yenhlangano neyingxenye yemisebenzi edwetshiwe.
Yini Bona Umsebenzi wokuHlela 4 /2?
Uhlelo Oludidiyele lweNhlangano kumele ludwetshwe njengesifingqo semibandela yenhlangano.
kungabe izindaba nezidingo ezivezwe wuhlaziyo zibhekelwe?
zicatshangwe ngokwenele yini izihibe nezinkinga eziqondene nabasebenzi nenhlangano?
Qiniseka ukuthi izincomo zeSigungu sabaMmeli boMphakathi ziyafakwa eziphakamisweni zokugcina zomsebenzi nasehlelweni oludidiyele lwenhlangano.
Ukuhlanganisa Uhlelo Oludidiyele lweNhlangano kumele lwenziwe yisisebenzi esiphezulu somasipala esisebenza ngaphansi koMphathi-masipala.
Uma kunezinguquko ezinkulu enhlanganweni, kungatholwa uchwepheshe wentuthuko yezinhlangano ukuze akhuthaze izingxoxo nohlelo lokuthatha izinqumo.
Uhlelo Oludidiyele lweNhlangano akusilona uhlelo olwengeziwe nolumiselwe ukudingida izidingonqangi kodwa luhlose ukumumatha izidingo zohlelo lwenhlangano ezisuka kuyo yonke imisebenzi ye-IDP. Ngakho luyisikhali sokucabanga ngamalungiselelo enhlangano ayokwenziwa ekuphumeleliseni imisebenzi uma isiqalile nokucacisa ngenqubo.
INHLOSO: Ukuqinisekisa amalinge nezinhlelo ezihlelekile kulabo ababambe iqhaza ngenhloso yokunqanda ukubhebhetheka kwegciwane lesandulela-ngculazi/ingculazi nokubhekana nomthelela walo.
umbiko ofingqiwe wezenzo nezinto eziphathelene neSandulela-ngculazi/ingculazi nezindlela eziyingxenye yemisebenzi edwetshiwe.
Ngenqubo Bona Umsebenzi wokuHlela 4 /2.
Hlola zonke iziphakamiso zemisebenzi ngokubheka indlela ehlangabezana nezinkinga zesandulela-ngculazi/ingculazi.
Ngabe kwenziwa yonke imizamo ukunqanda ukusabalala kwesifo?
Ngabe imisebenzi ehlukene inomthelela ongakanani ebantwini, kwinhlalonhle, kwezomnotho nasemphakathini?
Yethula umbiko eThimbeni lomSebenzi uma kukhona ukungahambisani noma ukuhlinzekela okungenele.
Umasipala ngamunye kumele uqoke isikhulu esijutshelwe ukuhlanganisa imisebeni eqondene nesandulela-ngculazi/ingculazi.
Uma omasipala abakhele isifunda bebona ukuthi ukudweba amaqhinga nokuqhuba umsebenzi ophathelene nesandulela-ngculazi/ingculazi ungaphezulu kwamandla abo, bangavumelana ukuhlanganisa izandla.
Isandulela-ngculazi/ingculazi ayisiyo nje kuphela inkinga yezempilo.
Umasipala ngokwawo ungadinga ukuchushiswa ngezinhlelo zikazwelonke zokulwa nobhubhane, ngokunjalo abaphathi bomasipala kufanele baqiniseke ngokwenziwa kwamalinge afanele emazingeni aphansi.
INHLOSO: Ukunothisa amandla kamasipala okunqanda nokubhekana nenhlekelele ngenjongo yokugwema izinguquko ezinobungozi nezingaholela enhlekeleleni.
amaqhinga okunqanda nokudambisa isimo ngasinye sohlobo lwenhlekelele uhlelo lwesimo esiphuthumayo nenqubo elandelwayo yokuqiniseka; ukuzilungiselela nokuhlola amandla omasipala iqhaza nokuzibophezela emsebenzini.
Bandakanya abantu abaziyo ngezingozi ezingahle zivele eSigabeni sokuHlaziya Umsebenzi wokuHlela 1 4.
Yethula Iqhinga LokweNgamela isimo Senhlekelele embuthanweni wezifundo zeSigungu sabaMmeli boMphakathi uxube nezinguquko ezifanele.
Lesi sisebenzi kumele sixhumane neSikhungo sikaZwelonke sokuPhatha isimo seNhlekelele kanjalo nababambe iqhaza ezifundazweni ngesikhathi kubunjwa uHlelo lokweNgamela isimo seNhlekelele.
Uhlelo lokweNgamela Inhlekelele kumele luhambe ngokulumbana nenqubo ye-IDP. Uhlaka kufanele lukulungele ukwethulwa emibuthanweni yezifundo eSigabeni 4 ukuze kube nethuba elenele lokuhlola ukuhambisana kwemisebenzi ye-IDP nemihlahlandlela yokusingatha inhlekelele.
Ukusingatha isimo senhlekelele wumsebenzi ogamanxe kweminye imikhakha njengokugwema ukukhokha umonakalo noma ukutshala izimali endaweni enobungozi kakhulu, ubuchwepheshe bokwakha, ukusingathwa kwamanzi, imisebeni yezempilo, njalonjalo.
Kubalulekile ukucabanga ngezingozi ezinethuba elikhulu lokwenzeka nezifuna uhlale uzilungiselele ngoba zingahle zenzeke ngempela.
Isigaba 5 siphawula ngohlelo lokwethula umbiko ngohlaka lwe-IDP okufanele lube nomphumela wokwamukelwa kohlelo lokugcina wumkhandlu kamasipala. Kulesi sigaba, umasipala kumele azame ngakho konke okusemandleni ukuthola ukwesekwa yiwo wonke amaqembu abandanyekayo kule-IDP. Lokhu kuchaza ukunika wonke umuntu ithuba lokufinyelela ohlakeni lwe-IDP nokuveza uvo. Ukugwema inqubo engapheli, kumele isikhathi sinqunywe.
Okokuqala, ngezinye izinhlaka zikahulumeni. Zivame ukudlala indima ebalulekile ekwesekeni ukuqalisa komsebenzi ngokufaka izimali noma usizo lokuphatha umsebenzi. Banezinsiza zobuchwepheshe zokuvivinya amathuba omsebenzi ohlongozwayo kodwa ongakaqalwa. Iminyango yezifundazwe yohulumeni bendawo yiyona eqondene nokuhlola ukuthi yonke imibandela yomthetho ilandelwe yi-IDP.
ukuvivinya imisebenzi ngamathuba empumelelo yaleyo misebenzi ehlongozwayo ngaphambi kokuba iqalwe.
Ngokunikwa ithuba lokuveza uvo ngaphambi kokwemukelwa ngokuphelele kwe- IDP, kwenyuka ithuba lokuphasisa I-IDP ehambisana nemigomo ebekiwe ngaphandle kwezihibe (Umsebenzi wokuHlaziya 5 /1).
Okwesibili, omasipala abangomakhelwane nabesifunda badinga ukwaziswa. Imikhandlu yeziFunda kumele iqiniseke ukuthi ama-IDP awahlongozi izinto zentuthuko ezishayisanayo ezindaweni ezincikene. Lokhu kungagwemeka ngokuhlela ngokuhlanganyela inqubo phakathi komasipala bendawo. Ngaphezu kwalokhu, kumele baqiniseke ukuthi ama-IDP esifunda nawendawo alumbene ngokwenele.
Okwesithathu, izakhamizi, imiphakathi nababambe iqhaza abathinteke ngqo yi-IDP kumele banikwe ithuba lokubeka imibono. Laba ngabasebenzisi bezinsiza noma abalindelwe ukufaka igalelo. Abanye bangathintwa yimithelela yesimo sentuthuko elindelwe. Ngokunjalo, kufanele kube nesikhathi esinqunyiwe nesiyosetshenziswa wumphakathi ekufinyeleleni ohlakeni lwe-IDP nalapho beyochazelwa khona ngemigudu okufanele bayilandele. Lokhu kusebenza kwabammele imiphakathi nezinhlangano ezibambe iqhaza (Umsebenzi wokuHlela 5 /3).
Ngenhloso yokonga isikhathi, imibono evela kwezinye izinhlaka zikahulumeni, omasipala bezifunda nendawo nasemphakathini kufanele yenziwe ngesikhathi esisodwa. Umasipala kuyomele adingide lemibono nokungaholela ezinguqukweni ohlakeni lwe-IDP noma ayiphendule, uma lingekho ithuba lokuyihlinzekela noma ingemukeleki (Umsebenzi wokuHlela 5 /4).
Ngemuva kokwemukela imibono noma ukuveza izizathu zokuyichitha, sekuqala izingxoxo zesikhathi sokwamukela uhlaka lokugcina oselunezinguquko, isinqumo sezichibiyelo ezifanele nokuzemukela. Ngenhloso yokunciphisa ingozi yokulibaziseka okudalwa wukuchithwa kwe-IDP wumkhandlu, kuneseluleko sokubamba umhlangano owodwa noma emibili yomkhandlu ngohlaka lwe-IDP ngaphambi kokulwedlulisela emphakathi ukuze kuphawulwe ngalo. (Umsebenzi wokuHlela 5 /5).
Ama-IDP anethuba elihle lokwemukelwa yizo zonke izinhlaka zikahulumeni, yizikhungo zemboni nezinhlangano ezitshala izimali uma izingxenye ezibaluleke kakhulu zihlanganiswe, zafingqwa kahle. Ukuze kugwenywe ukulibaziseka kohlelo, uhlaka lwe-IDP oselubuyekeziwe kufanele lwethulwe esifundeni ngenhloso yokuhlanganisa umbiko ofingqiwe nangaphambi kokwemukelwa kwe-IDP yokugcina wumkhandlu.
Osekumele kwenziwe ngemuva kokwemukelwa wumkhandlu wukwethula I-IDP kuNgqongqoshe kaHulumeni weNdawo esiFundazweni njengoba kulandisa uMthetho weziNhlelo zoMasipala, Isahluko 5, Isigaba 22.
neqhinga lokuhlola nokuvivinya ithuba lempumelelo yomsebenzi ongakaqalwa nemibandela yombhalo ohlelwe kahle.
Ukwethula imibono ngokuhambisana nomthetho nenqubomgomo neqophelo lombhalo wokuhlela.
Ukugwema ukulibaziseka okungadingekile nokukhuthaza imibiko yakamuva, omasipala neminyango yemboni kumele bakhululeke ukusebenzisa noma yiziphi izindlela zokuxhumana lapho becela noma bethula imibono kungasetshenziswa ucingo, isikhahlamezi, imibhalo ethubeleziswa ngekhompuyutha.
Izikhungo zamaPIMS zingasingatha umsebenzi wosizo lwezincomo zongoti ngokujutshwa wuMnyango kaHulumeni weNdawo esiFundazweni.
Isikhathi esibekiwe: amasonto amathathu.
Lenqubo yokwethula imibono ihlose ukuba yigalelo lokusabalalisa ulwazi lobungoti kanti akufanele ludidaniswe nokwethula I-IDP ephasiswe wuNgqongqoshe woHulumeni beNdawo esiFundazweni. Lenqubo iyosiza ekugwemeni isimo lapho umkhandlu wemukela khona I-IDP engahloliwe futhi engalumbeni ngokwenele.
INHLOSO: Ukugwema izinhlobo ezishayisanayo zentuthuko komasipala abangomakhelwane kanjalo nokuphindaphinda amalinge kanjalo nokuncintisana phakathi komasipala esifundeni naphakathi komasipala bendawo nabesifunda.
Ukwethula imibono ngezinto ezibathinta bonke.
izindaba eziphathelene nokwaba izibophezelo phakathi komasipala besifunda nabendawo.
KANJANI Lombuthano wezifundo uhlose ukuvumelana ngezindaba nezinto ezithinta labo masipala abahlanganyele?
Umasipala wesifunda (uma kunokwenzeka, ngosizo lwesikhungo samaPIMSS) kumele uhambe phambili kulenqubo nokuqiniseka ukuthi kuba khona ukuxhumana okufanele.
Isikhathi esibekiwe: amasonto amathathu.
Ukugwema isikhathi nemizamo eminingi echithekayo, kubalulekile ukugxila emibonweni nasenkulumweni-mpikiswano yezindaba ezigamanxe imingcele. Umkhandlu wesifunda kufanele unike imihlahlandlela yokusiza umasipala wendawo lapho uhlola izici nemibandela efanele embhalweni we-IDP.
Zonke izinhlangano zababambe iqhaza nabamele umphakathi ngaphakathi kumasipala (amakhansela nawo wonke amalunga eSigungu sabaMmeli boMphakathi kwi-IDP) bathola ithuba elenele lokufunda nokubeka uvo ngohlaka lwe-IDP.
Yonke imibono ibhalwa phansi bese ilondolozwa ngendlela ehlelekile.
Uhlala lokwethula imibono kumele ludwetshwe ngendlela ekhuthaza imibono eqondile neyakhaya ebhekiswe esigabeni noma ebhalweni ethile edokodweni. Kufanele kudikibaliswe izincomo nemibono egigiyelayo nengaqondile.
isimemezelo senqubo, uhlaka nemigudu yokwenza izincomo nemibono.
Imibhalo efanayo yohlaka lwe-IDP noma isifingqo kufanele isatshalaliswe emakhanseleni onke, emalungeni eSigungu sabaMmeli boMphakathi nabanye ababambe iqhaza kanjalo nabezindaba. Eminya imibhalo efanayo kumele ibekwe ezindaweni okufinyelela kuzo umphakathi.
Kumele kube nesisebenzi somkhandlu esijutshelwe ukuqoqa, ukuhlela, ukulondoloza nokubhala imibono ngendlela ecacile.
Umasipala kumele uqoke isisebenzi esijutshelwe umsebenzi wokuhlela inqubo yokwazisa umphakathi nge-IDP nokuveza amathuba okubeka umbono.
Isikhathi esibekiwe: amasonto amathathu.
Ukunika ithuba elenele lokubeka imibono akusho ukukhuthaza iningi labantu ukuba libeke imibono. Akufanele kuthathwe njengethuba lokuxoxisana kabusha ngazo zonke izinto osekwavunyelwana ngazo ngemuva kwenkulumo-mpikiswano kodwa yithuba lokuhlola ukuthi yonke into ihambisana nalokho okwavunyelwana ngakho phambilini.
I-IDP ebuyekeziwe yisibuko semiqondo nalokho okuthinta wonke amaqembu abandanyekayo noma athintekayo ngokusebenza kohlelo.
KUNGANI Bonke ababambe iqhaza bacabanga ukuthi izinkinga zabo zidingidwe ngendlela efanele. Ngaleyondlela, kwanda ukwesekwa kwe-IDP nokuncipha kwesimo sokungalwemukeli uhlelo lwe-IDP?
Izincwadi zombiko wakamuva kulabo abethula imibono.
Izinto ezihlukile ezivela emibonweni kumele zidingidwe yiSigungu sabaMmeli boMphakathi.
Izinto ezinempikiswano noma ezinokuhilizisana ezithinta izinqumo ezedlule zeSigungu sabaMmeli boMphakathi kufanele zethulwe eSigungwini esithatha izinqumo.
imibuzo yezinqumo ezedlule zeSigungu sabaMmeli boMphakathi ngamaqhinga nezidingonqangi.
Amasonto amabili abekelwe lenqubo.
Isonto elilodwa kulezozimo ezejwayelekile, kwengezwe ngelilodwa odabeni olubucayi nolunempikiswano okufanele lwethulwe eSigungwini sabaMmeli boMphakathi.
Uma kunemibono eminingi, kufanele idingidwe yikomidi elehlukile. Isinqumo sendlela yokudingida umbono ngamunye siyothathwa ezingeni eliphakeme, (yiKomidi eleNgamele I-IDP).
Ukunika I-IDP isithunzi esisemthethweni nesifanele njengoba kulawula Umthetho weziNhlelo zoMasipala.
Ngesikhathi ababambe iqhaza besathole ithuba lokubeka imibono, amakhansela neKomidi eliPhakeme elithatha izinqumo kufanele lisebenzise leli thuba ukuxoxa ngalombhalo nokuveza uvo lwabo, ngenhloso yokuqinisekisa ukuthi uhlaka olubuyekeziwe nolwethulwe emhlanganweni womkhandlu luhlinzekele ngokwenele izidingo zamakhansela.
Ngokulawula komthetho nenqubo ebhalwe wumhlangano womkhandlu.
Lulodwa usuku oluhlinzekelwe lenqubo.
Uma kwenzeka isinqumo somkhandlu sihlehla, kumele kube nesiqiniseko sokuthi uhlaka lwe-IDP lusengasetshenziswa njengesisekelo sokudweba isabelo sezimali, inqobo uma zingekho izinto okuphikiswana ngazo neziholela ekuhlehleni.
Umbiko obhalwe ngokufingqiwe wama-IDP endawo ungethulwa njengengxenye B ebhukwini le-IDP yesifunda eziphathimandleni zikazwelonke nezisifundazwe.
Isithombe esiwuhlaka lwezinhlelo ezehlukene ezididiyele kumele sethule ulwazi oluqoqene oluvela kubo bonke omasipala.
Izifunda zihlanganisa ulwazi zilwethule ohlakeni lwencazelojikelele.
Uma ekhona amaPIMSS, kufanele kube yiwona anesibophezelo soMsebenzi wokuHlela.
Isikhathi esibekiwe: amasonto amabili (sihambisana nomsebenzi 5/4 no 5/5).
Njengoba izikhungo zamaPIMSS zingabasebenzisi abaqavile bemibiko efingqiwe, umnyango wesifundazwe kuhulumeni wendawo kumele ube mdibi munye nezinqumo zokuqukethwe nasohlakeni lombiko ofingqiwe.
Umbiko ofingqiwe uhlose ukuhlangabeza izidingo zokusebenzisana nombimbi lwabavela ngaphandle kwesifunda nabasebenzisana nomasipala bendawo abaningi. Isimo sokusebenzisana kuhlangene nabasizayo, izinhlangano zezimboni ezizimele zidinga ibhuku eligcwele le-IDP.
